Το «Ρομαντικότερο Τέρας» Της Ηπείρου

Τον χαρακτήρισαν ως «το ρομαντικότερο τέρας που γέννησε η Ιστορία και μια από τις ωραιότερες φρικαλεότητες που γέννησε η φύση». Ένας άνθρωπος γεμάτος αντιφάσεις, που απεικονίστηκε σε εκατοντάδες πορτρέτα και ιστορήθηκε σε πάμπολλα γραπτά και κείμενα, κυβέρνησε 34 χρόνια με σιδηρά πυγμή και έγινε φράση στο πέρασμα των καιρών. Δε μιλάμε για κάποιον άλλο, αλλά για τον πασά των Ιωαννίνων, τον Αλή Τεπελενλή.

Πόσοι μαγεύτηκαν από τη φιλοξενία και τους τρόπους του και παράλληλα τον έτρεμαν για τα θηριώδη εγκλήματά του. Ο Βίκτωρ Ουγκό έγραψε το 1829 ότι «ο μοναδικός κολοσσός που έχει ο 19ος αιώνας να αντιπαραθέσει στον Ναπολέοντα Βοναπάρτη ήταν ο Αλή Πασάς των Ιωαννίνων» και ίσως όχι άδικα, καθώς ακόμα και η Υψηλή Πύλη τον υπολόγιζε και τον φοβόταν, όσο πλεκόταν ο θρύλος του.

Οι ρίζες του Αλή Τεπελενλή
Η πορεία
Tα Γιάννενα
Η προσωπικότητα
Η φράση «Πασάς στα Γιάννενα»
Οι ρίζες του Αλή Τεπελενλή

Κατά πιο πρόσφατες έρευνες ο Αλή γεννήθηκε το 1744. Η καταγωγή του ήταν τουρκαλβανική και στο θρήσκευμα μουσουλμάνος, αν και ο ίδιος αργότερα δήλωνε άθεος. Τα πρώτα χρόνια της ζωής του τα πέρασε στο Τελεπένι, ένα μικρό χωριό της σημερινής Αλβανίας. Οι πρόγονοί του υπήρξαν μέλη της αριστοκρατίας της Αλβανίας και ήταν αρχηγοί ληστρικών ομάδων. Παρά τις παροτρύνσεις της Ελληνίδας μητέρας του Χάμκως, ο Αλή έμαθε ελάχιστα γράμματα, καθώς εγκατέλειπε το σχολείο για να περιφέρεται στα βουνά και στα δάση, ικανοποιώντας την αγάπη του για τις πολεμικές τέχνες και τη ζωή στη φύση. Είχε κατανοήσει από νωρίς ότι τα αξιώματα κερδίζονται με το χέρι στο σπαθί και δε χαρίζονται.

Η πορεία
Αυτό που αναγνώριζε, όμως, ο ίδιος ο Αλή στη μητέρα του, είναι ότι τον έκανε «άντρα και Βεζύρη», καθώς ανατράφηκε με υπέρμετρη φιλοδοξία και με στόχο να γίνει σπουδαίος. Σε αυτό βοήθησε και η πρακτική που είχε ξεκινήσει ήδη από τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και που υιοθετήθηκε και από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, με την εξολόθρευση όλων των ετεροθαλών αδελφών από τη μητέρα του. Κατά την εφηβική ηλικία χάνονται τα βήματά του και εικάζεται πως είχε αναλάβει αρχηγός συμμοριών που επιχειρούσαν ληστρικές επιδρομές σε ολόκληρη την ‘Ήπειρο και τη Θεσσαλία.

Λόγω της δράσης του αυτής, καταδιώχθηκε πολλές φορές και μία από αυτές συνελήφθη, όπου παρότι αφέθηκε ελεύθερος λόγω της υπόσχεσής του να σταματήσει τις επιδρομές, την ίδια στιγμή την αθέτησε «εκδικητικά», επειδή ο πασάς του Μπερατίου αρνήθηκε να του δώσει την κόρη του για σύζυγο. Έτσι, όντας ξανά κυνηγημένος, κατέφυγε στον Καπλάν πασά του Δελβίνου. Αυτή η κίνηση σημάδεψε την πορεία του, καθώς παντρεύτηκε την κόρη του πασά, Εμινέ, ενώ κατάφερε να αποκαταστήσει την αδερφή του, Χαϊνίτσα, με το μεγαλύτερο γιο του πασά.

Ο Αλή, γνωστός για τις μηχανορραφίες του, κατάφερε την εξόντωση του πεθερού του, χωρίς όμως να επιτύχει να πάρει τη θέση του. Χρειάστηκαν περίπου 20 χρόνια πορείας, για να γίνει, από επόπτης των οδικών αρτηριών της Ρούμελης, πασάς των Τρικάλων και να αποκτήσει τη φήμη του ικανού διοικητή.

Tα Γιάννενα

Το 1788, ο Αλή εκμεταλλεύτηκε την απουσία του –τότε- πασά και άρπαξε το πασαλίκι των Ιωαννίνων. Η πράξη αυτή πέρασε από την έγκριση της Υψηλής Πύλης, ενώ παράλληλα του έδωσε και μεγάλη δικαιοδοσία στη Στερεά Ελλάδα. Κατά την περίοδο της ηγεμονίας του, η πρωτεύουσα του πασαλικίου, τα Γιάννινα, μετατρέπονται σε ένα σημαντικό πνευματικό, πολιτισμικό, πολιτικό και οικονομικό κέντρο, ενώ ο ίδιος καταφέρνει να αναπτύξει σχέσεις και με ευρωπαϊκές δυνάμεις.

Στην προσπάθειά του να πετύχει τους σκοπούς του, προσεταιρίζεται όλες τις θρησκευτικές και εθνικές ομάδες της επικράτειάς του. Ωστόσο, δε διστάζει να συντρίψει κάθε αντίπαλό του με δυναμικό τρόπο. Οι επιτυχίες και οι προσαρτήσεις εδαφών στο σαντζάκι του μπορεί να χαρακτηριστούν φαινομενικές, αν αναλογιστεί κανείς την έκταση που είχε καταλάβει, με μέγιστη εξάπλωση ως την Πελοπόννησο και την Μακεδονία, ενώ για μία περίοδο μέχρι τη Θράκη.

Το 1820, ο Σουλτάνος Μαχμούτ Β΄ θορυβημένος διότι ο Αλή ήταν εμπόδιο στο μεταρρυθμιστικό του πρόγραμμα και κίνδυνος για τη συνοχή της Αυτοκρατορίας του, διέταξε την απομάκρυνσή του από το Πασαλίκι των Ιωαννίνων με σκοπό να τον περιορίσει στο Τεπελένι. Ο Αλή προσπάθησε να εξευμενίσει τον σουλτάνο, όμως, τελικά το 1820 η Πύλη τον κήρυξε ένοχο εσχάτης προδοσίας και τον κάλεσε να εμφανιστεί εντός 40 ημερών στην Κωνσταντινούπολη για να απολογηθεί. Εκείνος φυσικά αρνήθηκε, ερχόμενος σε σύγκρουση με τα στρατεύματα της Αυτοκρατορίας.

Τον Ιανουάριο του 1822, έπειτα από σκληρές διαπραγματεύσεις, ο Αλή δέχτηκε να παραδοθεί με τον όρο να του δινόταν αμνηστία και κατέφυγε στο μοναστήρι του Αγίου Παντελεήμονα, που βρίσκεται στο νησί της λίμνης των Ιωαννίνων. Σύμφωνα με μια εκδοχή, στις 24 Ιανουαρίου δολοφονήθηκε από το Χουρσίτ μετά από σύντομη συμπλοκή· σύμφωνα με μια δεύτερη εκδοχή τον δολοφόνησαν στο δωμάτιό του, πυροβολώντας τον από το πάτωμα.

Η προσωπικότητα

Ο Αλή Πασάς σε όλη του τη ζωή ήταν μια αντίφαση. Από τη μία παρακολουθούσε τους ανθρώπους που έριχνε στο κλουβί της λεοπάρδαλή του να τρώγονται, αποκεφάλιζε και σούβλιζε ανθρώπους, ενώ ταυτόχρονα προσκυνούσε τα λείψανα του Κοσμά του Αιτωλού. Μπορεί να κατέστρεφε ολόκληρα χωριά άλλη να έχτιζε χριστιανικές εκκλησίες. Ήταν αμόρφωτος, αλλά υποστήριζε την ελληνική παιδεία. Ντυνόταν πολυτελώς, ενίοτε όμως και με ρούχα ζητιάνου. Αγαπούσε την πρώτη γυναίκα του, όμως προξένησε τον θάνατό της. Ήταν ατρόμητος στη μάχη, αλλά έτρεμε τα φυσικά φαινόμενα και κυρίως τις βροντές και τις αστραπές. Λοιδορούσε τους γιούς του, αλλά τους έχτιζε παλάτια. Χαρακτηρίστηκε πολλές φορές ακόλαστος, αλλά ήταν και άτεγκτος σε θέματα ηθικής, δίκαιος αλλά και ιδιοτελής, φιλάργυρος αλλά και γαλαντόμος.

Όσοι ασχολούνταν με τη σκιαγράφηση του χαρακτήρα και του έργου του Αλή, αντιμετώπιζαν πάντα το ίδιο πρόβλημα, ενώ λέγεται πως όση δεξιοτεχνία και αν έβαλαν οι ζωγράφοι στα πορτρέτα του, ελάχιστοι κατάφεραν να αποτυπώσουν τον πραγματικό Αλή, αυτόν που έμεινε στην Ιστορία.

Στα περισσότερα από αυτά, βλέπουμε έναν Αλή με περιποιημένη λευκή και μακριά γενειάδα, συχνά με την περίφημη πίπα στο χέρι ή με ναργιλέ και το μανδύα του με τη γούνα ολόγυρα. Συχνά, μοιάζει ένας καλοκάγαθος, υπέρβαρος γέρων, ενώ η μεγάλη γαμψή μύτη και το απαστράπτον βλέμμα, που οι σύγχρονοί του υποστήριζαν πως έλεγε πολύ περισσότερα από όσα τα χείλη, σπανίως ξεχωρίζουν.ρομαντικο λιονταρι αλη πασας ηπειρος ρομαντικο λιονταρι αλη πασας ηπειρος

Η φράση «Πασάς στα Γιάννενα»

Μπορεί σήμερα η φράση «πασάς στα Γιάννενα» να έχει τη σημασία της καλοζωίας και της ξεγνοιασιάς, στα τέλη του 18ου – αρχές του 19ου αιώνα, η αναφορά της και μόνο μπορούσε να προκαλέσει τρόμο σε χιλιάδες ανθρώπους.

Φυσικά, η φράση δίκαια ταυτίστηκε με την καλοπέραση, μιας και η μεγαλομανία τού Αλή Πασά δεν είχε όρια, το ίδιο και η μεγάλη ροπή του στην πολυτέλεια και στη χλιδή, την οποία «πλήρωναν» σε μεγάλο βαθμό οι υποτελείς του. Τρανταχτά παραδείγματα αποτελούν οι τρεις πανάκριβες άμαξες, από την Ευρώπη, τα κοσμήματα και οι πολύτιμοι λίθοι, τα πολυτελή υφάσματα, οι περίτεχνοι καθρέφτες, τα κρύσταλλα και οι πορσελάνες από τα καλύτερα μαγαζιά της εποχής, που βρίσκονταν στη Ρώμη, στην Τεργέστη, στη Βενετία, στο Παρίσι, στο Λιβόρνο, αλλά κυρίως στη Βιέννη. Δυστυχώς, τα περισσότερα από αυτά λαφυραγωγήθηκαν μετά τη δολοφονία το 1822, όμως έχουν απομείνει αρκετά προσωπικά του αντικείμενα στην Ελλάδα.

Τέλος, ένα ακόμα περιστατικό που υποδηλώνει την άκρατη επιθυμία του για προβολή και αναγνώριση, είναι αυτό με ένα αερόστατο, που εν τέλει κατέληξε σε φιάσκο. Η ιστορία διηγείται πως ο Αλή είχε παραγγείλει ένα αερόστατο για το γάμο του γιού του, Σαλήχ. Η επίδειξη του αερόστατου έγινε στα Γιάννενα το 1803 και κατέληξε σε πλήρη αποτυχία, αφού τυλίχτηκε στις φλόγες και έγινε στάχτη, κατατρομάζοντας τους παρευρισκόμενους.

Ο Αλή ήταν γέννημα θρέμμα μιας συγκεκριμένης εποχής και ενός συγκεκριμένου τόπου και ποτέ δεν κατάφερε να ξεφύγει ουσιαστικά από τις τότε επικρατούσες αντιλήψεις. Ο «Μουσουλμάνος Βοναπάρτης» όπως τον είχε αποκαλέσει ο Μπάιρον προερχόταν από δυο διαφορετικούς κόσμους: τον αλβανικό, με τα ήθη και έθιμα της «φάρας» και τον οθωμανικό, με τις πολιτικές πρακτικές και τη διπλωματία. Έμεινε προσκολλημένος στα μεσαιωνικά πρότυπα, και ενώ δεν τάχθηκε ανοιχτά εναντίον του ελληνικού απελευθερωτικού κινήματος, προσπάθησε ωστόσο να το εκμεταλλευτεί για λογαριασμό του και για να εξυπηρετήσει τις προσωπικές του φιλοδοξίες. Έχοντας περισσότερες ομοιότητες με τον Μεχμέτ Άλυ της Αιγύπτου, δεν κατάφερε εντούτοις να κάνει αυτό που έκανε επιτυχημένο το εγχείρημα του Αιγυπτίου συναδέλφου του, να στήσει δηλαδή ένα απολυταρχικό κράτος σε εθνικά πλαίσια.

πηγή:checkin.trivago.gr Ακολουθήστε το e-maistros.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις