Τα έθιμα της ντροπής

Γράφει η Κατερίνα Σχισμένου.
Τα έθιμα της ντροπής δυστυχώς συνεχίζουν να επαναλαμβάνται, έστω και ασυνείδητα, σε μια κοινωνία που δεν βρήκε ποτέ τη δύναμη να τα συγκρατήσει αλλά προσπαθεί, έστω και με κάποια ελαφρύτητα που συχνά χαρακτηρίζει το νεοέλληνα, να τα αναβιώσει.
Θα ξεκινήσω με το έθιμο της γέφυρας- που ο πρωτομάστορας έχτισε τη γυναίκα του για να στεριώσει ή πιο παλιά έσφαζαν ένα ζώο και αργότερα έχτιζαν τη σκιά…..
Ευτυχώς το ξεπεράσαμε ως έθιμο ή συνήθεια και οι γυναίκες των «πρωτομαστόρων» πίνουν τον καφέ τους στις πλατείες ζωντανές…
Αλλού πάλι, όταν πέθαινε ο αφέντης ή βασιλιάς θάβονταν και οι σύζυγοι και το χαρέμι μαζί… Στον Καιάδα υπήρχε το έθιμο να πετιούνται τα ανάπηρα και αδύναμα παιδιά, αλλού να θυσιάζουν βρέφη για να έρθει η βροχή , τα σύννεφα, ο ήλιος….εποχές πανάρχαιες και μακρινές…. Θα συνεχίσω με το έθιμο της πρώτης νύχτας και του ματωμένου σεντονιού, που αλήθεια αυτό σε μια τόσο καλά δομημένη πατριαρχική κοινωνία ευτυχώς δεν έχει αναβιώσει και δεν χρειάζεται ν αναβιώσει γιατί όχι μόνο ως ντροπή αλλά ακόμη περισσότερο και ως προσβολή κατά του γυναικείου φύλου θα μπορούσε να χαρακτηριστεί.
Μόνο σε μεσαιωνικές κοινωνίες ακόμη ισχύει που ακούμε να συμβαίνουν φριχτά πράγματα στις γυναίκες και τα παιδιά…αλλά «ευτυχώς είναι μακριά μας»…
Το πώς δε γνωρίζω. Πόσα έθιμα άραγε υπάρχουν που θα μπορούσα να αναφέρω που βγάζουν μια βαραβαρότητα που δεν συνάδει με όσα θέλουμε να επιτύχουμε ή πολλές φορές να αποτρέψουμε μιας και οι ανθρώπινες κοινωνίες έχουν δοκιμαστεί από πολέμους από γενοκτονίες και σφαγές που κάπως ξεκίνησαν…. καίγοντας αρχικά .. Εκεί που θα κάψεις ένα βιβλίο εκεί θα καεί αργότερα κι ένας άνθρωπος.
Δεν το βιώσαμε αυτό; Δεν μπορείς να τιμάς αυτό που αύριο θα κάψεις και θα καταστρέψεις περνώντας όχι αναγκαστικά συνειδητά αλλά ασυνείδητα ένα μήνυμα, ένα στερεότυπο που όσο κι αν μας φαίνεται περίεργο συνεχίζουμε να παγανιστικά, διονυσιακά θέλω να πω, να θριαμβολογούμε.
Η λέξη, η πράξη, με τη μορφή του εθίμου έχει μεγαλύτερη δύναμη συλλογική από οποιαδήποτε παιδεία σε οποιαδήποτε οικογένεια γιατί αφορά μια ολόκληρη κοινωνία και την διαπαιδαγώγησή της. Απορούμε με τους νέους που με απίστευτη ελαφρότητα και βαθύτατη βαρβαρότητα πέταξαν έναν σκύλο στο γκρεμό. Απορούμε με την ωμότητα την ψυχιατρική του ατόμου που χτύπησε τη γάτα με το ψαροντούφεκο.
Δεν απορήσαμε στο Ηρώδειο με τον άντρακλα που σήκωσε μπροστά σε μια ολόκληρη κοινωνία το χέρι του επάνω στη γυναίκα του που θέλησε να τον συγκρατήσει, στην κοπέλα που τη βίαζε ο πατριός της, στον πολίτη που καίει την πιο άγια μέρα τον Οβριό…..διδασκαλία της ευσέβειας και του «Αγαπάτε αλλήλους….» Το ελληνικό παράλογο και βάρβαρο μαζί.
Η παθογένεια μιας ολόκληρης κοινωνίας που αλήθεια δεν ξέρει να διακρίνει, να διαβάζει να πορεύεται.
Αγαπάμε τη βαρβαρότητα και την προσβολή.
Το έθιμο της Γιαννούλας της Κουλουρούς στην Πάτρα που ευτυχώς κάποιοι φρόντισαν να καταγγείλουν ώστε να σταματήσει ό,τι πιο προσβλητικό είχε να επιδείξει η πατρινή κοινωνία με τη μάσκα της αποκριάς. Αλλά τελικά αυτό είναι η ελληνική κοινωνία, μια υποκρισία που φλέγεται στο άκουσμα της πλάκας και του γλεντιού και αναρωτιέται στο τζάμι της τηλεόρασης την επομένη με ανεξήγητα για την ελληνική «ψυχή» εγκλήματα….
Μήπως είναι καιρός να σκεφτούμε κι εμείς λίγο περισσότερο ή να βγούμε από την ελαφρύτητα της επιλογής μας;
Εμείς επιλέγουμε και το μέλλον μας αλλά και πιο πολύ το παρελθόν μας…..