Πως πέθανε ο Μέγας Αλέξανδρος

Στις 13 Ιουνίου 2018, συμπληρώθηκαν 2341 χρόνια από το θάνατο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, της μεγαλύτερης ιστορικής φυσιογνωμίας που γνώρισε ποτέ ο κόσμος…
Λίγο πολύ γνωρίζουμε όλοι για την προσωπικότητά του και τα υπεράνθρωπα κατορθώματά του, όπου σε ηλικία 33 μόλις ετών και μέσα σε 12 χρόνια κατέφερε να κατακτήσει όλο τον Ανατολικό κόσμο φτάνοντας μέχρι την Ινδία, δημιουργώντας την μεγαλύτερη αυτοκρατορία της ανθρωπότητας, που άρχιζε από τα Βαλκάνια κι έφτανε μέχρι τον Ινδό ποταμό.. Και είναι ο μόνος κατακτητής που δεν νικήθηκε σε καμιά μάχη….!! Αμέτρητοι λογοτέχνες εμπνεύστηκαν από τον ίδιο και τα κατορθώματά του κι έγραψαν εκατοντάδες ιστορικά μυθιστορήματα και μυθιστοριογραφίες..!
—Το ερώτημα που παραμένει και κυριαρχεί έως σήμερα είναι εάν ο μέγας στρατηλάτης, ο γιος του Φιλίππου Β΄ και της πριγκίπισσας Ολυμπιάδος, κόρης του βασιλιά των Μολοσσών της Ηπείρου Νεοπτόλεμου Β΄, πέθανε από φυσικά αίτια ή ήταν άλλη η αιτία του θανάτου του… Πάντως, η επίσημη εκδοχή είναι ότι πέθανε από ελονοσία..
—Η πλευρά εκείνη που ισχυρίζεται ότι ο Αλέξανδρος πέθανε από ελονοσία, έβγαλε από το συμπέρασμα από την περιγραφή που μας παρέχουν οι βιογράφοι του, Πλούταρχος και Αρριανός, όπου αναφέρουν τα συμπτώματα της ασθένειάς του από την ημέρα που εκδηλώθηκε μέχρι τον θάνατό του. Γράφουν, λοιπόν, ότι μετά από ένα συμπόσιο προς τιμή του Ηρακλή που κράτησε τρεις μέρες ο Αλέξανδρος έφυγε το τελευταίο βράδυ του ξεφαντώματος, μετά από έναν δυνατό πόνο που ένιωσε όταν ήπιε μονορούφι ένα μεγάλο κύπελλο (σκύφος) κρασί. Την άλλη μέρα ξύπνησε αδιάθετος κι άρχισε να ανεβάζει πυρετό που κράτησε 11 μέρες με αποτέλεσμα να μην αντέξει ο οργανισμός του.. Τέτοια συμπτώματα έχει η ελονοσία.. Εκείνη την εποχή δεν γνώριζαν αυτήν την αρρώστια και οι γιατροί του Αλεξάνδρου δεν ήξεραν κανένα φάρμακο που θα τον έκανε καλά..!!

—Όμως, οι τρεις κυριότεροι βιογράφοι του, Διόδωρος ο Σικελιώτης, Πλούταρχος και Αρριανός μας διέσωσαν μια φήμη που κυκλοφόρησε έξι χρόνια μετά το θάνατό του, σύμφωνα με την οποία ο Αλέξανδρος έπεσε θύμα δολοφονίας με δηλητήριο, το οποίο μετέφερε στην Βαβυλώνα ο Κάσσανδρος κρυμμένο σε νύχι μουλαριού και το οποίο είχε προμηθεύσει ο Αριστοτέλης στον Αντίπατρο, γι’ αυτό το σκοπό..!! Αλλά ας δούμε πρώτα τι γράφει ο Αρριανός, τον οποίο οι ιστορικοί θεωρούν ως την πιο αξιόπιστη πηγή:
«… Γνωρίζω πως και πολλά άλλα έχουν γραφεί για τον θάνατο του Αλεξάνδρου και πως από τον Αντίπατρο στάλθηκε το δηλητήριο και πως από το δηλητήριο αυτό πέθανε.. Κι ακόμα πως το δηλητήριο το προμήθευσε στον Αντίπατρο ο Αριστοτέλης επειδή φοβόταν τον Αλέξανδρο… το έφερε δε ο Κάσσανδρος, ο γιος του Αντιπάτρου μέσα σε νύχι μουλαριού και το έδωσε στον Αλέξανδρο ο Ιόλας, ο νεότερος γιος του Αντιπάτρου που ήταν οινοχόος του βασιλιά, επειδή τον είχε δυσαρεστήσει (τον Κάσσανδρο) λίγες μέρες πρωτύτερα.. Άλλοι λένε πάλι πως και ο Μήδιος, (φίλος του Αλεξάνδρου), ήταν συνένοχος επειδή ήταν εραστής του Ιόλα κι αυτός είναι που κάλεσε τον Αλέξανδρο στο «ξεφάντωμα» (συμπόσιο). Λένε πως μόλις ο Αλέξανδρος ήπιε το ποτήρι με το κρασί που είχε μέσα και το δηλητήριο, τον έπιασε δυνατός πόνος και από τον πόνο αυτόν έφυγε από το γλέντι…»
—Ας δούμε τώρα τι γράφει ο Πλούταρχος:
«… για δηλητηρίαση κανένας τότε δεν υποψιάστηκε.. Αλλά ύστερα από έξι χρόνια λένε πως διατυπώθηκε μια τέτοια κατηγορία και η Ολυμπιάδα, (μητέρα του Αλεξάνδρου), σκότωσε πολλούς κι έβγαλε τα λείψανα του Ιόλα, (που είχε στο μεταξύ πεθάνει), από τον τάφο του και για τον οποίο ειπώθηκε πως αυτός έριξε το δηλητήριο (στο ποτήρι του Αλεξάνδρου). Άλλοι πάλι λένε πως ο Αριστοτέλης συμβούλεψε την πράξη αυτή στον Αντίπατρο και λένε ακόμα πως κάποιος Αγνόθεμις διηγούνταν και το άκουσε από τον Αντίγονο, πως το φάρμακο ήταν ψυχρό σαν πάγος…. Οι πιο πολλοί όμως νομίζουν πως όλα αυτά είναι πλαστά.!!”
Στο σημείο αυτό είναι σημαντικό να δούμε τι αναφέρει και ο τρίτος βιογράφος του Αλεξάνδρου, ο Διόδωρος ο Σικελιώτης, ο οποίος, αν και έζησε 250 περίπου χρόνια αργότερα, ωστόσο είναι πιο κοντά, χρονολογικά, στην εποχή του Αλεξάνδρου και οπωσδήποτε οι πληροφορίες του είναι πιο «φρέσκιες». Ενώ ο Πλούταρχος έζησε 400 χρόνια αργότερα και ο Αρριανός 450 χρόνια..
Να, λοιπόν, πως μας περιγράφει το ιστορικό του θανάτου του ο Διόδωρος ο Σικελιώτης: «Οι μάντεις του συνέστησαν να τελέσει, χωρίς καθυστέρηση μεγαλοπρεπείς θυσίες προς τιμή των θεών, αλλά τον κάλεσε ένας από τους εταίρους, ο Θεσσαλός Μήδιος, σε γλέντι. Εκεί αφού ήπιαν πρώτα πολύ ανέρωτο κρασί, γέμισε ένα μεγάλο ποτήρι και το άδειασε μονορούφι για το θάνατο του Ηρακλή.. Ξάφνου, σαν να δέχτηκε ισχυρό χτύπημα, έβγαλε ένα δυνατό αναστεναγμό (μέγα βοήσας) και βασταζόμενος από τους φίλους μεταφέρθηκε στα διαμερίσματά του. Εκεί τον παρέλαβαν αμέσως οι υπηρέτες, τον έβαλαν να ξαπλώσει και επαγρυπνούσαν δίπλα του.. Η κατάστασή του επιδεινωνόταν και κλήθηκαν οι γιατροί. Κανείς δεν μπόρεσε να βοηθήσει. Οι πόνοι του έγιναν ανυπόφοροι, οπότε έχασε κάθε ελπίδα σωτηρίας και βγάζοντας το δαχτυλίδι του το έδωσε στον Περδίκα. Με αυτόν τον τρόπο, λοιπόν, πέθανε, αφού βασίλεψε επί δώδεκα χρόνια και επτά μήνες κι έκανε τα μεγαλύτερα κατορθώματα απ’ όλους τους βασιλιάδες, όχι μόνο από κείνους που βασίλεψαν πριν από αυτόν, αλλά και από τους μεταγενέστερους μέχρι τις μέρες μας…(Διόδωρος Σικελιώτης ΧVII 117)
Το ερώτημα είναι: γιατί ο Διόδωρος δεν κάνει λόγο για πυρετό και αναφέρει μόνο ότι πέθανε από ανυπόφορους πόνους.;; Μήπως αυτή είναι η αλήθεια; Αν όχι, τότε, γιατί να το κρύψει. Βεβαίως, δεν είχε κανένα λόγο να το κάνει αυτό..
Η αντίθετη πλευρά ισχυρίζεται πως εάν ο Αλέξανδρος πέθανε από ελονοσία, τότε θα έπρεπε τα κουνούπια να προσβάλουν και στρατιώτες.. Οι πηγές δεν αναφέρουν κανένα άλλο τέτοιο περιστατικό εκείνη την περίοδο, παρά μόνο του Αλεξάνδρου..! Αυτό θα πει πως ο Αλέξανδρος πέθανε από άλλη αιτία.. Δεν αποκλείεται να είναι βάσιμη η πληροφορία για δηλητηρίαση..
Σ’ αυτό συνηγορούν και οι μετέπειτα ενέργειες του Κάσσανδρου, ο οποίος μετά το θάνατο του Αλεξάνδρου και του πατέρα του Αντίπατρου το 319 π.Χ. βάλθηκε να εξοντώσει όλη την οικογένεια του Αλεξάνδρου, πράγμα που πέτυχε.. Έτσι, το 316 π.Χ. θα συγκρουστεί με την μητέρα του Αλεξάνδρου Ολυμπιάδα, η οποία κυνηγημένη από τον Κάσσανδρο, οχυρώνεται στην παραθαλάσσια πόλη του Θερμαϊκού Πύδνα, έχοντας μαζί της τη γυναίκα του Μ. Αλεξάνδρου Ρωξάνη, το μικρό γιο της και εγγονό της Αλέξανδρο Δ΄, καθώς και πολλούς στρατιώτες. Μετά από έξι μήνες πολιορκίας αναγκάζεται να συνθηκολογήσει και να παραδοθεί στον Κάσσανδρο.
Εκείνος όμως δεν τήρησε την συμφωνία τους. Αφού την πέρασε από στημένη δίκη, καταδικάζεται σε θάνατο και θανατώνεται με λιθοβολισμό και μάλιστα την αφήνει άταφη από μίσος. Λένε, μάλιστα, ότι στο λιθοβολισμό πήραν μέρος και οι συγγενείς των θυμάτων της Ολυμπιάδας. Άλλες πληροφορίες λένε ότι ο Κάσσανδρος διέταξε να τη σφάξουν..
Τον μικρό Αλέξανδρο και τη Ρωξάνη τους μετέφερε στην Αμφίπολη, μια πόλη στην ανατολική Μακεδονία στις όχθες του ποταμού Στρυμόνα, που είχαν ιδρύσει οι Αθηναίοι το 437 π.Χ., όπου τους κρατούσε φυλακισμένους. Δεν τολμούσε, όμως, να τους πειράξει, επειδή ο στρατός έτρεφε μεγάλη εκτίμηση στη Ρωξάνη και το γιο της και φοβόταν μην επαναστατήσει. Επίσης φοβόταν τον Αντίγονο, ο οποίος προστάτευε τον μικρό Αλέξανδρο και τη μητέρα του, με σκοπό να τον ανεβάσει στο θρόνο ως το μόνο νόμιμο διάδοχο.
Ο Αντίγονος ήταν ο μόνος που προσπαθούσε να διατηρηθεί η αυτοκρατορία του Αλεξάνδρου και είναι αυτός που μαζί με το γιο του Δημήτριο τον Πολιορκητή, αγωνίζονταν για το σκοπό αυτό. Άλλες πληροφορίες λένε ότι ήθελε το θρόνο για λογαριασμό του.. Εκείνη την περίοδο είχε μεγάλη δύναμη.
Ο μικρός Αλέξανδρος γεννήθηκε το 323 π.Χ., λίγο μετά το θάνατο του πατέρα του. Ο ίδιος ο Κάσσανδρος ισχυριζόταν ότι τους μετέφερε εκεί για να τους προστατεύει, δήθεν.
Αργότερα, το 311 π.Χ., με τη συνθήκη ειρήνης, που έγινε μεταξύ των διαδόχων του Αλεξάνδρου, αναγνωρίστηκαν τα δικαιώματα του νεαρού Αλεξάνδρου στο θρόνο της Μακεδονίας.. Σύμφωνα με την παραπάνω συνθήκη, ο Κάσσανδρος θα παρέμενε στρατηγός στην Ευρώπη (Βαλκάνια) μέχρι την ενηλικίωση του μικρού Αλεξάνδρου.
Τα χρόνια όμως περνούσαν και ο Αλέξανδρος θα ενηλικιωνόταν, οπότε ο Κάσσανδρος θα παραμεριζόταν. Οι πηγές αναφέρουν ότι υπήρχαν πολλοί Μακεδόνες που ήθελαν το γιο του Μ. Αλεξάνδρου στο μακεδονικό θρόνο. Γι΄ αυτό ο Κάσσανδρος έπρεπε να απαλλαγεί το γρηγορότερο από το μικρό. Έστειλε, λοιπόν, μυστική διαταγή στον διοικητή της Αμφίπολης Γλαυκία, που ήταν έμπιστος και όργανό του, να σφάξει τον μικρό και τη μητέρα του χωρίς να το μάθει κανείς. Ο Γλαυκίας, χωρίς δισταγμό, εκτέλεσε τη διαταγή του Κάσσανδρου το 310 / 309 π.Χ.
Ο Διόδωρος μας διέσωσε την εντολή της δολοφονίας, που έδωσε ο Κάσσανδρος στον Γλαυκία, την οποία και παραθέτουμε:
« Χωρίς να σε αντιληφθεί κανείς, σφάξε το παιδί και την μητέρα. Εξαφάνισε τα πτώματα και μη μιλήσεις γι΄ αυτό σε κανένα (Διόδωρος ΧΙΧ 105)»
Ο Κάσσανδρος δεν σταματάει εδώ. Τον ίδιο χρόνο εξοντώνεται και ο 18χρονος νόθος γιος του Αλεξάνδρου, Ηρακλής και η μάνα του Βαρσίνη. Η Βαρσίνη ήταν η πρώτη γυναίκα – ερωμένη του Αλεξάνδρου. Ήταν κόρη του Πέρση σατράπη Αρτάβαζου και χήρα του Ρόδιου στρατηγού Μέμνονα, ο οποίος, στη μάχη του Γρανικού ποταμού, το 334 π.Χ., πολέμησε ως αρχηγός των Ελλήνων μισθοφόρων στο πλευρό των Περσών.
Η Βαρσίνη, έχαιρε μεγάλης εκτίμησης από τον Αλέξανδρο, λόγω της εξυπνάδας της, της ομορφιάς της, αλλά και για την ελληνική μόρφωσή της (Πλούταρχος, «Αλέξανδρος» 21).
Ο Ηρακλής γεννήθηκε το 327 π.Χ.. Μετά όμως το γάμο του Αλεξάνδρου με τη Ρωξάνη, που έγινε την ίδια χρονιά, η Βαρσίνη, χολωμένη, πήρε τον μικρό Ηρακλή και πήγε στην Πέργαμο.
Το 309 π.Χ., ο στρατηγός του Μ. Αλεξάνδρου Πολυπέρχων (ή Πολυσπέρχων), που ήταν σε άγρια διαμάχη με τον Κάσσανδρο, έφερε από την Πέργαμο στην Ελλάδα τη Βαρσίνη και τον γιο της Ηρακλή, τον οποίο προόριζε για το θρόνο της Μακεδονίας.
Ο Κάσσανδρος έδρασε αστραπιαία. Κατάφερε με πλούσια δώρα, μεταξύ των οποίων 100 τάλαντα και πολλές υποσχέσεις, να εξαγοράσει τον Πολυπέρχοντα για να βγάλει από τη μέση τον Ηρακλή και τη μητέρα του. Ο Πολυπέρχων έπεσε στην παγίδα του Κάσσανδρου. Κατά την ώρα του δείπνου τους δηλητηρίασε ή, κατ΄ άλλους, τους στραγγάλισε. Μετά τη δολοφονία και του Ηρακλή, δεν έμεινε κανένας διάδοχος από το σόι του Φιλίππου και Αλεξάνδρου.
Έτσι, το ανέβασμα του Αλεξάνδρου στο θρόνου εξασφαλίστηκε και εδραιώθηκε με αίμα. Τώρα βλέπουμε ότι με τον ίδιο τρόπο τερματίστηκε το άδοξο τέλος της δυναστείας του.
Στην συνέχεια ο Κάσσανδρος σφετερίστηκε τον θρόνο και τον κράτησε μέχρι τον θάνατό του το 297 π.Χ.!
Η κατάρα χτυπάει τον Κάσσανδρο και την οικογένειά του

Ο Πλούταρχος, ενώ αρχικά εμφανίζεται να μην πιστεύει στις φήμες ότι ο Αλέξανδρος δηλητηριάστηκε, ωστόσο μας αναφέρει ένα περίεργο περιστατικό που συνέβη στον Κάσσανδρο κατά την επίσκεψή του στους Δελφούς, όταν ήταν ήδη βασιλιάς της Μακεδονίας. Κάτι που φαίνεται, έμμεσα, πως είχε αμφιβολίες και αυτός.
Λέει συγκεκριμένα: «….Όταν ήταν ήδη βασιλιάς των Μακεδόνων και κυριαρχούσε στην Ελλάδα, βαδίζοντας στους Δελφούς και κοιτάζοντας τους ανδριάντες, μόλις φάνηκε το άγαλμα του Αλεξάνδρου, ξαφνικά έπαθε κρίση, άρχισε να τρέμει, ζαλίστηκε και μόλις που κατάφερε να συνέλθει (Πλούταρχος «Αλέξανδρος» 74).
Αλλά, όμως, πέρα από αυτό, και το τέλος του Κάσσανδρου έμελλε να είναι τραγικό. Πέθανε το 297 π.Χ. σε ηλικία 52 χρονών, μετά από μια φοβερή μολυσματική ασθένεια, κάτι που τότε θεωρήθηκε θεϊκή τιμωρία για τα εγκλήματα που διέπραξε. Ο Παυσανίας ο Περιηγητής την ονόμασε «ύδερον» ( Παυσανίας, 9, 7, 2).
Οι πηγές αναφέρουν πως, ενώ ακόμα ζούσε, το σώμα του γέμισε φουσκάλες με υγρό, όπου λίγο μετά παρουσιάστηκαν σκουλήκια κατατρώγοντας τη σάρκα του και πέθανε μέσα σε φρικτούς πόνου. Άλλες, πιο σύγχρονες, πηγές λένε ότι πέθανε από υδρωπικία. (κύρωση του ήπατος )..
Η «κατάρα» δεν σταματάει με τον τραγικό θάνατο του Κάσσανδρου. Τα επόμενα χρόνια όλη η οικογένειά του θα ξεκληριστεί: Ο μεγαλύτερος γιος του Φίλιππος αρρώστησε βαριά και πέθανε, λίγο μετά το ανέβασμα στο θρόνο. Οι άλλοι δυο γιοί του, Αντίπατρος Β΄ και Αλέξανδρος Ε΄ τσακώθηκαν για το θρόνο. Ο Αντίπατρος Β΄ δολοφόνησε τη μητέρα του Θεσσαλονίκη, επειδή νόμισε ότι εκείνη ευνοούσε περισσότερο τον Αλέξανδρο Ε΄. Έτσι κράτησε αυτός το θρόνο, αλλά όχι για πολύ, γιατί ο Αλέξανδρος Ε΄, για να εκδικηθεί το θάνατο της μητέρας του, τον εκθρόνισε. Τέλος και οι δυο δολοφονήθηκαν από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, γιου του επιφανούς στρατηγού του Μ. Αλεξάνδρου Αντίγονου.
Μετά απ’ όλα αυτά, το μεγάλο ερώτημα παραμένει μέχρι τις μέρες μας: «πως πέθανε ο Μακεδόνας Βασιλιάς;» Πέθανε από ελονοσία όπως είναι η επίσημη εκδοχή ή έπεσε θύμα δηλητηρίασης από αδίστακτους συνωμότες;
Φαίνεται πως ο Αλέξανδρος θεωρούσε υπεύθυνο και τον Αριστοτέλη. Το αναφέρει ο ίδιος ο Πλούταρχος στο έργο του «Αλέξανδρος». Λέει ότι ο Αριστοτέλης δεχόταν σοβαρές απειλές κατά της ζωής του από τον Αλέξανδρο. Σε μια επιστολή που είχε στείλει στον Αντίπατρο, μετά τη θανάτωση, με δική του διαταγή, του Καλλισθένη, ανιψιού του Αριστοτέλη που ήταν ο ιστορικός της εκστρατείας, κατηγορούσε και απειλούσε τον Αριστοτέλη ότι θα τον τιμωρήσει επειδή έστειλε τον Καλλισθένη στην εκστρατεία, αλλά και όσους δέχονταν στις πόλεις αυτούς τους συνωμότες (Πλούταρχος, «Αλέξανδρος» 55). Ο Καλλισθένης κατηγορήθηκε άδικα στον Αλέξανδρο από τους εχθρούς του ότι συνωμοτούσε εναντίον της ζωής του.
Οι πηγές μας πληροφορούν ότι ο Αριστοτέλης, επειδή φοβόταν και για τη δική του ζωή, έγινε σύμβουλος και συνεργάτης του Αντιπάτρου και έτσι του προμήθευσε το δηλητήριο…. Όσο για τον Αντίπατρο, φαίνεται ότι φοβόταν και αυτός τον Αλέξανδρο. Οι βιογράφοι του αναφέρουν ότι τελευταία είχε πέσει σε δυσμένεια και πολλές φορές ο Αλέξανδρος έδωσε ενδείξεις στον Αντίπατρο για την αποξένωσή του από αυτόν (Διόδωρος, ΧVII, 118).
Τώρα τελευταία πληθαίνουν εκείνοι που πιστεύουν ότι ο μέγας στρατηλάτης δολοφονήθηκε…. Μάλιστα, έχουν κυκλοφορήσει διάφορα βιβλία που αναφέρονται στην δολοφονία του και ποιοι είχαν λόγο να τον βγάλουν από τη μέση. Η φήμη περί δολοφονίας που αναφέρουν και οι τρεις βιογράφοι του δεν είναι τυχαία, ούτε πρέπει να είναι ολότελα πλαστή. Έχει κάποια βάση. Αν κάποτε βρεθεί ο τάφος του, με το ταριχευμένο σώμα του, ίσως μας ξεδιαλύνει αυτό το μυστήριο..
Αξίζει να προσέξουμε και την αναφορά που κάνει ο Παυσανίας ο Περιηγητής που έζησε 500 σχεδόν χρόνια αργότερα. (2ος μ.Χ. αιώνας)
Ο τρόπος με τον οποίο ο Παυσανίας διατυπώνει την άποψή του, δείχνει σαν να θεωρεί βέβαιο ότι ο θάνατος του Αλεξάνδρου οφείλεται σε δηλητηρίαση….
Αν και είχαν περάσει πεντακόσια χρόνια από το θάνατο του Μακεδόνα στρατηλάτη, ωστόσο η φήμη για δηλητηρίαση, όχι μόνο δεν είχε ξεχαστεί, αλλά διασωζόταν ολοζώντανη και οι περισσότεροι άνθρωποι φαίνεται ότι τη δέχονταν ως αληθινή…!!

Γιώργος Αρίδας

Κεχρινιά – Αμφιλοχίας