Ευριπίδης: 480 π. Χ. – 406 π. Χ. Η άλλη ωραία Ελένη..!!!!

Ο μεγάλος τραγωδοποιός που τον αποκάλεσαν ο “από σκηνής φιλόσοφος” Ο Αριστοτέλης τον θαύμαζε και στο έργο του “Ποιητική” τον αποκαλεί “τραγικότατο”. Ο ποιητής που έγραφε φιλοσοφώντας..!!! Αλλά δεν μπορούσε να φανταστεί ότι και το δικό του τέλος θα ήταν μια τραγωδία στην Μακεδονία, όπου τον φιλοξενούσε ο βασιλιάς Αρχέλαος Α΄.

Ο Ευριπίδης δεν περιοριζόταν να γράφει μόνο θαυμάσιες τραγωδίες που τον ανέδειξαν ως το κορυφαίο τραγικό ποιητή της αρχαιότητος, αλλά ταυτόχρονα μέσα από τα έργα του φιλοσοφούσε.
Αυτό διακρίνεται περισσότερο στην τραγωδία του “Ελένη”. Έχει σαν θέμα την ωραία Ελένη, σύζυγο του βασιλιά της Σπάρτης Μενέλαου, που εξαιτίας της έγινε ο πιο καταστροφικός πόλεμος στα προϊστορικά χρόνια, ο γνωστός “Τρωικός Πόλεμος” περί το 1200 π.Χ. περίπου. Και τον οποίο μας περιγράφει με τον πιο θαυμάσιο τρόπο ο επικός μας ποιητής Όμηρος στο ηρωικό Έπος του “Ιλιάδα”….
Εδώ πρέπει να αναφέρω ότι όλα τα θέματα του Ευριπίδη είναι παρμένα από την μυθολογία. Όπως βεβαίως είναι και τα περισσότερα έργα των άλλων τραγικών ποιητών μας..
Ο Ευριπίδης, με την τραγωδία του αυτή, που διδάχτηκε (παίχτηκε) το 412 π.Χ., δηλαδή κατά τη διάρκεια του Πελοποννησιακού Πολέμου, μας παρουσιάζει για πρώτη φορά μια άλλη εκδοχή της Ελένης, που ταυτόχρονα δείχνει πόσο άδικος ήταν εκείνος ο πόλεμος..
Θέλει να μας πει ότι δεν πρέπει να κρίνουμε τα πράγματα φαινομενικά, από την εξωτερική εικόνα κάποιου, αλλά να γνωρίζουμε την πραγματικότητα.. Όπως συνέβη με την ωραία Ελένη..
Ο Ευριπίδης αναφέρει ότι όταν τελείωσε ο Τρωικός Πόλεμος, ο Μενέλαος επιστρέφοντας με τους άνδρες του στην Ελλάδα, παρασύρθηκε από τα κύματα και βρέθηκε στην Αίγυπτο.. Εκεί, στο παλάτι του βασιλιά Πρωτέα συναντά μια γυναίκα που μοιάζει καταπληκτικά με την γυναίκα του Ελένη. Από μια στιχομυθία που έγινε μεταξύ τους μαθαίνει ότι αυτή η γυναίκα είναι η πραγματική Ελένη και πως εκείνος πήρε από την Τροία το ομοίωμα (είδωλο) της Ελένης. Ο Πάρις αυτό το είδωλο πήρε μαζί του στην Τροία, που το είχε κατασκευάσει η θεά Ήρα από σύννεφα, χωρίς εκείνος (ο Πάρις) να γνωρίζει την αλήθεια. Την πραγματική Ελένη την έστειλε ο Δίας με τον Ερμή στην Αίγυπτο για να ζήσει στο παλάτι του Πρωτέα ώσπου να επιστρέψει ο άνδρας της από την Τροία..! Στο μεταξύ ο Πρωτέας πεθαίνει και στο θρόνο τον διαδέχεται ο σκληρός και θρασύδειλος γιος του Θεοκλύμενος, ο οποίος προσπαθεί να την παντρευτεί με τη βία…. Τελικά ο Μενέλαος με την Ελένη καταφέρνουν να δραπετεύσουν και γυρίζουν στην Σπάρτη όπου έζησαν ευτυχισμένοι…
Η τραγική αποκάλυψη, σ’ αυτή τη τραγωδία του Ευριπίδη, είναι ότι έγινε ένας άδικος πόλεμος, όπου οι Έλληνες πολέμησαν δέκα ολόκληρα χρόνια για να πάρουν πίσω την Ελένη και να τιμωρήσουν τους Τρώες και τον Πάρη για την μεγάλη προσβολή που τους έκανε με την αρπαγή της βασίλισσας της Σπάρτης.. Καταλαμβάνουν την Τροία, σφάζουν ανελέητα τον πληθυσμό της και τον συνετό βασιλιά Πρίαμο και φεύγοντας την πυρπολούν που καίγεται ολοσχερώς. Όσοι Τρώες κατάφεραν να αποφύγουν την σφαγή, φεύγουν για την Ιταλία με αρχηγό τους και οδηγό τον Αινεία, οι απόγονοι του οποίου ίδρυσαν την Ρώμη.. Οι Έλληνες επιστρέφουν, άλλοι στην Ελλάδα και άλλοι σε διάφορα μέρη.. Ενώ ο Μενέλαος παίρνει, χωρίς να το ξέρει, το είδωλο της γυναίκας του Ελένης και με το στρατό του φτάνει στην Αίγυπτο όταν παρασύρθηκαν τα καράβια του από τα κύματα…
Μέσα από το έργο του “Ελένη” ο Ευριπίδης φιλοσοφεί για διάφορα σημαντικά πράγματα. Για τους θεούς, για τον πόλεμο και το σπουδαιότερο για γι΄αυτό που λέμε “φαίνεσθαι” και το “είναι”.. Με αυτόν τον τρόπο θέλει να μας δείξει ότι δεν πρέπει να κρίνουμε τα πράγματα επιφανειακά, από την εμφάνιση τους, (από αυτό που φαίνεται), αλλά να ανακαλύπτουμε τι πραγματικά υπάρχει (είναι) πίσω από αυτό που φαίνεται..!!
Ολόκληρο το έργο του στηρίζεται ανάμεσα σ’ αυτή την αντίθεση: στο φαίνεσθαι και το είναι.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Ο Ευριπίδης ήταν ένα πολύ ελεύθερο πνεύμα του καιρού του. Δεν διακρινόταν για την θρησκευτικότητα, αλλά δεν ήταν και ασεβής. Απλά δεν ακολουθούσε τις λαϊκές πεποιθήσεις για τους θεούς, κι έκανε ελεύθερο έλεγχο των θρησκευτικών μύθων στο θέατρο.. Στην περίπτωση της Ιφιγένειας δεν μπορούσε να ανεχθεί ότι η θεά Άρτεμις ήθελε να θυσιάζουν ανθρώπους, γιατί αυτό ερχόταν σε αντίθεση με την υψηλή αντίληψή του για τους θεούς και το θείο..!!
Ο Ευριπίδης, φαίνεται ότι δεν είχε την συμπάθεια των συγχρόνων του κι έτσι εξηγείται το γεγονός που παρότι έγραψε 92 έργα, μόνο πέντε φορές νίκησε και μάλιστα η πρώτη του νίκη ήταν στα σαράντα του χρόνια. Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι ήταν νεωτεριστής, ενώ οι κριτές ήταν συντηρητικοί.. Είναι αλήθεια ότι ήταν τύπος αντικοινωνικός, είχε ελάχιστους φίλους και ήταν δύστροπος. Δεν ενδιαφερόταν για τα πολιτικά πράγματα της πατρίδας του. Αλλά πολλές φορές εκφραζόταν γι’ αυτά μέσα από τα έργα του..
Ο Ευριπίδης έζησε στην εποχή των σημαντικότερων σοφιστών της αρχαιότητας, Πρωταγόρα, Πρόδικου κ.ά. Δεν συμπαθούσε ιδιαίτερα τις απόψεις τους και όσα φαίνεται να χρησιμοποιεί στα έργα του φρόντιζε να τα τροποποιεί, σύμφωνα με τη δική του σκέψη, παρότι υπήρξε ακροατής του Πρόδικου και του Πρωταγόρα, όπως και του μεγάλου φιλόσοφου Αναξαγόρα, με τον οποίο συνδεόταν με φιλία. Επίσης με τον Σωκράτη, με τον οποίο είχε μακρά φιλία. Ήταν θαυμαστής των φιλοσόφων Δημόκριτου και Ηρακλείτου..!!
Επίσης, έζησε όλη σχεδόν την πολύχρονη σύγκρουση της Αθήνας με την Σπάρτη (Πελοποννησιακός Πόλεμος). Υπήρξε σφοδρός πολέμιος της Σπάρτης. Χαρακτηριστικό είναι ένα απόσπασμα από την τραγωδία του “Ανδρομάχη”, που διδάχτηκε (παίχτηκε) το 420 π.Χ.

(Μισητότεροι από όλους τους ανθρώπους, κάτοικοι της Σπάρτης, δόλιοι στη σκέψη, βασιλιάδες στο ψέμα, μηχανορράφοι των κακών, που δεν σκέφτεστε τίποτα τίμια και στα ίσα, αλλά πάντα το φέρνετε γύρω-γύρω, είναι αδικία να ευτυχείτε εσείς στην Ελλάδα).

Ο θάνατός ήταν τραγικός. Το 408 π.Χ. είχε πάει στην Πέλλα προσκεκλημένος του βασιλιά της Μακεδονίας Αρχέλαου Α΄, ο οποίος τον δέχτηκε με τιμές και τον φιλοξένησε στην Αυλή του. Μάλιστα έγραψε και έργο για τον ίδιο τον βασιλιά με τίτλο “Αρχέλαος” Παρέμεινε εκεί δυο χρόνια και έγραψε μερικά δράματα, όπως οι “Βάκχες”. Πέθανε στην Πέλλα το 406 π.Χ. Σύμφωνα με τις πηγές, τον κατασπάραξαν άγρια σκυλιά.. Ενώ κάποιοι άλλοι αναφέρουν ότι δολοφονήθηκε, πράγμα που δεν αληθεύει.. Ο Αρχέλαος τον θρήνησε πολύ και τον έθαψε με μεγάλες τιμές στην Αρέθουσα, όπου ανήγειρα μέγα μνήμα….

Γιώργος Αρίδας
Κεχρινιά – Αμφιλοχίας. Ακολουθήστε το e-maistros.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις