ΔΥΤΙΚΕΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ: Κανείς δεν μπορεί ν’ αφαιρέσει τον συμβολισμό και την δόξα του Μακρυνόρους και των πρωταγωνιστών του

Του Γιάννη Χούτα
Αρχιτέκτονα.
Σε ομιλία μου προς την συνέλευση των Βαλτινών Συλλόγων, που αναρτήθηκε στο www.e-maistros.gr/(ΕλεύθεροΒήμα-18/6/18) με τίτλο «ΔΥΤΙΚΕΣ ΘΕΡΜΟΠΥΛΕΣ – Ανάδειξη του Μακρυνόρους σε Πανελλήνιο Σύμβολο Αντίστασης», ανέφερα ότι η Μάχη της Λαγκάδας του Μακρυνόρους το ‘21 και η 8ήμερη Μάχη του Μακρυνόρους το ’43 είναι από τις σημαντικότερες, αλλά και από τις πλέον άγνωστες μάχες. Καθεστωτικές λογικές τις έχουν αποσιωπήσει και γι’ αυτό πρέπει να αρχίσουν να προβάλλονται από την τοπική κοινωνία. Πρότεινα επίσης να ανοίξει συζήτηση για την αναγκαιότητα των Συμβόλων στην εποχή της Συμβολικής Οικονομίας και για το πώς το Μακρυνόρος που έχει χαρακτηριστεί ήδη από ιστορικούς, ως οι «Δυτικές Θερμοπύλες» της χώρας, μπορεί να αναδειχθεί, όχι μόνο ως το αγωνιστικό έμβλημα των Βαλτινών, αλλά και ως ένα Πανελλήνιο Σύμβολο Αντίστασης, ακόμη και Πανευρωπαϊκό.
Ο Θεόφιλος Διαμάντης, υποψήφιος διδάκτωρ ιστορίας, ανταποκρίθηκε με ανάρτησή του στο ίδιο site (18/7/18) και «συμβάλλει» με τον δικό του αρνητικό έστω τρόπο. Δεν κρύβει, ότι ο στόχος του είναι η «διαβολή» της 8ήμερης μάχης του Μακρυνόρους. Δεν κρύβει επίσης, ότι ο λόγος που την στοχοποιεί, είναι γιατί αυτή τη μάχη δεν την έδωσε ο ΕΛΑΣ. Φθάνει μάλιστα στο εξωφρενικό σημείο, να θεωρεί ιδιοκτησία τους και να απαγορεύεισε άλλους να έχουν «αξιώσεις για το λημέρι του ΕΛΑΣ, το Μακρυνόρος» (!!!…). Ως ανταπάντηση θα μπορούσε να θεωρηθεί το κείμενό μου: «Ο ΣΤΥΛΙΑΝΟΣ ΧΟΥΤΑΣ, ΤΟ ΠΑΛΛΑΪΚΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ ΚΑΙ ΤΟ ΕΠΟΣ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΥΣ» που αναρτήθηκε 2 μέρες αργότερα. Όμως αξίζει να δούμε πιο συγκεκριμένα, ότι καθώς ο κος Διαμάντης «διαβάλλει» την 8ήμερη μάχη του ’43, εμπλουτίζεται περισσότερο το ζήτημα.

Η ΔΙΑΒΟΛΗ ΤΗΣ 8ΗΜΕΡΗΣ ΜΑΧΗΣ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΥΣ

Κατ’ αρχήν διαπιστώνει «ανακρίβειες», όπως λέει, στο κείμενό μου και προσπαθεί να τις τεκμηριώσει παραθέτοντας τέσσερα επιχειρήματα:

α) Ισχυρίζεται ότι δεν έγινε μάχη στο Μακρυνόρος το ’43, με το σκεπτικό ότι στα στενά του Μακρυνόρους δεν γίνονται μάχες, αλλά ότι εκεί στήνονται μόνο ενέδρες. Είναι δε τόσο «ατράνταχτο» αυτό το επιχείρημα, που λίγες γραμμές πιο κάτω το καταρρίπτει ο ίδιος ο Θεόφιλος Διαμάντης, όταν αναφέρεται στις «μάχες του ΕΛΑΣ στο Μακρυνόρος» και αυτοαναιρείται.

β) Θεωρεί ότι «πρόκειται σαφώς για υπερβολή, ότι μια αντάρτικη ομάδα αποτελούμενη το πολύ από 450 μαχητές συνέτριψε μια μεραρχία και τμήματα των δύο από τους καλύτερα εξοπλισμένους στρατούς της Ευρώπης».
Πραγματικά φαντάζει ως υπερβολή, αλλά καμιά φορά οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν και πράγματα φαινομενικά ακατόρθωτα.
Το ίδιο είχε σκεφτεί και ο Ιταλός Μέραρχος, όταν πληροφορήθηκε ότι στο Μακρυνόρος υπάρχουν αντάρτες και επέπληξε μάλιστα τον διοικητή των ιταλικών δυνάμεων Αμφιλοχίας που «δεν είχε διώξει από εκεί τους κατσικοκλέφτες». Αλλά, όταν μετά από χίλια βάσανα πέρασε ζαλισμένος τελικά απ’ τα στενά, νόμιζε ότι του είχαν επιτεθεί 15.000 αντάρτες στο Μακρυνόρος, όπως δήλωσε στα Γιάννενα.
Οι 450 αντάρτες του Αρχηγείου Βάλτου 30πλασίασαν τις δυνάμεις τους, όχι μόνο γιατί γνώριζαν τον τόπο, ή για το ηρωισμό τους, αλλά γιατί είχαν και μία άξια ηγεσία. Ο Ρουμελιώτης Στυλιανός Χούτας και ο Κύπριος επιτελάρχης Μενέλαος Παντελίδης είχαν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους και στην κρίση τους και δεν φυγομάχησαν μπροστά στην πάνοπλη Μεραρχία που προκαλούσε δέος στο πέρασμά της. Κατέστρωσαν ένα αριστοτεχνικό σχέδιο που αξιοποιούσε κατάλληλα την μορφολογία του εδάφους, μετριάζοντας την τεράστια δυσαναλογία δυνάμεων και με την έξυπνη τακτική τους «κάθε φορά βρίσκονταν ένα βήμα μπροστά από τις κινήσεις του εχθρού».
Εξ άλλου, η ελληνική ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα. Τι ήταν άραγε τα Δερβενάκια; «Υπερβολή» επίσης δεν μπορεί να θεωρηθεί και το ότι 81 Βαλτινοί αποδεκάτισαν και έτρεψαν σε φυγή μια στρατιά 6.000 Τούρκων στην Λαγκάδα του Μακρυνόρους; Τέλος, όταν κάποιος Ευρωπαίος ανιστόρητος νέος ακούσει, ότι η μικρή Ελλάδα συγκράτησε επί ένα εξάμηνο τους δύο καλύτερα εξοπλισμένους στρατούς στον κόσμο, «υπερβολή» δεν θα το θεωρήσει;

γ) Το τρίτο επιχείρημα του Θεόφιλου Διαμάντη βρίσκεται στο ανακοινωθέν του Ζέρβα της 18/7/43. Όμως αυτό δεν αποτυπώνει μια ολοκληρωμένη εικόνα της μάχης, γιατί αναφέρεται σε γεγονότα μέχρι την 16η Ιουλίου, ενώ οι επιχειρήσεις σταμάτησαν τα μεσάνυχτα της 21ηςΙουλίου. Στο διάστημα αυτό η ελληνική πλευρά διέθετε και το συρόμενο πυροβόλο-λάφυρο με τις 220 οβίδες, που έκανε μεγάλη ζημιά στους Ιταλούς. Ως ιστορικός θα έπρεπε, πριν εκφράσει την γνώμη του, να είχε λάβει υπ’ όψιν του όλα τα ιστορικά στοιχεία και ανακοινωθέντα – γεννήματα εκείνων των στιγμών – που τεκμηριώνουν πλήρως την ιστορική αλήθεια. Βρίσκονται στο βιβλίο του Στυλ. Χούτα «Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΑΚΡΥΝΟΡΟΥΣ».

δ) Το τελευταίο επιχείρημα στο οποίο καταφεύγει ο Θεόφιλος Διαμάντης είναι η σύγκριση των απωλειών που είχε το Αρχηγείο Βάλτου επί κατοχής, με τις διπλάσιες απώλειες του ΕΛΑΣ στην μάχη της Αμφιλοχίας και νομίζει ότι μπορεί έτσι να μειώσει την σημασία της 8ήμερης μάχης του Μακρυνόρους το ’43 καθώς και την προσφορά του Στυλιανού Χούτα στην Εθνική Αντίσταση.
Όμως η προσφορά μίας ένοπλης ομάδας και μάλιστα αντάρτικης δεν μετριέται από τις απώλειες που έχει η ίδια, αλλά από τις απώλειες που καταφέρνει να προκαλέσει στον εχθρό, από τις επιπτώσεις που έχει η ενέργειά της και από την χρησιμότητά της στον γενικότερο αγώνα. Το χαρακτηριστικό της δράσης των ανταρτών είναι το σκληρό κτύπημα στον εχθρό σε συνδυασμό με τις κατά το δυνατόν ελάχιστες απώλειές τους. Το μεγάλο τους όπλο, εκτός από το «δίκιο», είναι ο αιφνιδιασμός και η γνώση της μορφολογίας του εδάφους που πολλαπλασιάζει τις δυνάμεις τους. Πόσες φορές οι Ρηγαναίοι από την Φλωριάδα που γνώριζαν την κάθε σπιθαμή του Μακρυνόρους δεν αιφνιδίασαν τους Ιταλούς, όταν προσπαθούσαν να φθάσουν στ’ ακροβούνια του;
Και μπορεί να ισχυρισθεί κάποιος, ότι δεν ήταν σημαντική η επιχείρηση στο Γοργοπόταμο, επειδή δεν υπήρξε καμία απώλεια από την ελληνική πλευρά; Το ίδιο ισχύει και για τα Δερβενάκια ή και για τη μάχη στη Λαγκάδα του Μακρυνόρους το 1821, όπου δεν είχαν καμία απώλεια οι Έλληνες, επειδή ήταν καλά ταμπουρωμένοι.
Οι μεγάλες πραγματικά απώλειες (75 νεκροί και 113 τραυματίες) που είχε ο ΕΛΑΣ στην μάχη της Αμφιλοχίας, είναι πρωτοφανείς για αντάρτικη επιχείρηση. Μάλιστα ο ιστορικός των «μαχών του ΕΛΑΣ το ‘44 στην υπόδουλη Ελλάδα» Ιάσων Χανδρινός αναφέρει στην «Εφημερίδα των Συντακτών» της 19/3/14, ότι στο τέλος της επιχείρησης «το 1/3 της δύναμής του ΕΛΑΣ κείτονταν νεκροί ή τραυματισμένοι». Αυτό το ζήτημα χρήζει διερεύνησης από τους ιστορικούς.
Κάποια στοιχεία παραθέτει ο Διευθυντής Επιχειρήσεων της VIII Μεραρχίας του ΕΛΑΣ Θέμης Μοσχάτος στο βιβλίο του «Η ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΑΜΦΙΛΟΧΙΑΣ» (σελ. 15, 27 και εισαγωγή) όπως: 1ον) Ήταν κοινή η εκτίμηση, πως το ελληνικό αντάρτικο δεν είχε εμπειρία στις οδομαχίες. 2ον) Υπήρχε η αντίληψη, πως ο ΕΛΑΣ «έπρεπε ν’ αποκτήσει πείρα και να εξοπλιστεί» εν όψει του επικείμενου εμφυλίου στις πόλεις. 3ον) Επιλέχθηκε ως στόχος η Αμφιλοχία, παρ’ ότι γνώριζαν, πως ο προβαλλόμενος ως «ο κύριος σκοπός της επίθεσης, δηλαδή η ανακούφιση της IX Μεραρχίας (στην Πίνδο) από την γερμανική πίεση, δε θα επιτυγχανόταν», γιατί «οι γερμανικές ενισχύσεις θα ξεκίναγαν μόνο από το Αγρίνιο» και όχι από την Πίνδο.

Τελικά, από όσα παραπάνω αναφέρονται, για τον Θεόφιλο Διαμάντη έχει μικρή σημασία το ότι στη μάχη του Μακρυνόρους το ‘43:
1ον) Αντιμετωπίσθηκε μια ολόκληρη μηχανοκίνητη (680 οχημάτων) ιταλική Μεραρχία καθώς και τμήματα γερμανικής.
2ον) Οι επιχειρήσεις δεν κράτησαν ούτε μία μέρα, ούτε δύο, αλλά συνεχίσθηκαν για οκτώ ολόκληρες μέρες.
3ον) Οι Ιταλοί την τρίτη μέρα χρησιμοποίησαν απάνθρωπα μέσα (αιχμαλώτους ως προκάλυψη) για να προχωρήσουν.
4ον) Στο τέλος αποκαμωμένοι ζήτησαν την βοήθεια των Γερμανών.
5ον) Οι Βαλτινοί αντάρτες σταμάτησαν τις επιχειρήσεις μόνο κατόπιν εντολής του Συμμαχικού Στρατηγείου.
6ον) Οφείλεται ως ένα βαθμό και η επιτυχία της απόβασης των Συμμάχων στην Ιταλία.
7ον) Οφείλονταν επίσης και το ναζιστικό σχέδιο για την «σύλληψη και εκτοπισμό ολόκληρου του ανδρικού πληθυσμού» από το Βάλτο, προκειμένου να «ειρηνεύσει» η περιοχή.
Γι’ αυτό και ο κος Διαμάντης αποφαίνεται, ότι οι απώλειες του εχθρού ανήλθαν στους 100 και ως εκ τούτου η μάχη γι’ αυτόν ήταν ασήμαντη και συνηθισμένη.
Αν ως όφειλε είχε διερευνήσει το θέμα, θα γνώριζε ότι έρχεται σε αντίθεση με τον ιστορικό Φοίβο Νεόκοσμου Γρηγοριάδη, που χαρακτήρισε την 8ήμερη Μάχη του Μακρυνόρους το ’43, ως την «ΚΟΡΩΝΙΔΑ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ», γιατί ως καπετάν «Φώτης Βερμαίος» και Επιτελάρχης της 5ης Ταξιαρχίας του ΕΛΑΣ, κάτι θα ήξερε από μάχες. (Φοίβος Ν. Γρηγοριάδης: «ΤΟ ΑΝΤΑΡΤΙΚΟ» σελ. 585)

Η ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΤΩΝ ΜΑΧΩΝ ΤΟΥ ΕΛΑΣ

Συνεχίζοντας ο Θεόφιλος Διαμάντης, προσπαθεί ν’ αντιπαραθέσει την προ ολίγου υποβαθμισμένη απ’ αυτόν 8ήμερη μάχη του Μακρυνόρους με κάποιες μάχες ή ενέδρες του ΕΛΑΣ στο Μακρυνόρος και τις απαριθμεί:
α) Άνοιξη 43: «Σε τέσσερις μάχες κατέστρεψε 24 οχήματα, κατέλαβε 44 (γερμανικά) ΜΑΡΣΙΠ, 60 (γερμ.) ΜΑΟΥΖΕΡ και προκάλεσε σοβαρές απώλειες».
β) Ιούνιος 43: Έστησε ενέδρα σε 15 οχήματα και αιχμαλώτισε 22 Γερμανούς.
γ) 1/5/44: «Κατέστρεψε 3 οχήματα, ορισμένα κάρα, σκοτώνοντας 2 Γερμανούς».
δ) 12/5/44: «Συνέτριψε γερμανική φάλαγγα, σκοτώνοντας 2 Γερμανούς»
ε) 22-23/5/44: Έστησε ενέδρα, που εξελίχθηκε σε συμπλοκή με 62 Γερμανούς νεκρούς και τραυματίες.
στ) 2/6/44: «Διέλυσε φάλαγγα 9 οχημάτων» και σκότωσε 40 Γερμανούς.
Αυτές τις μάχες δεν τις γνώριζα και είναι καλό που προστίθενται στις τόσες πολλές μάχες που έχουν δοθεί στο Μακρυνόρος διαχρονικά. Ωστόσο για την πλήρη τεκμηρίωσή τους, θα πρέπει να διευκρινιστούν κάποια σημαντικά στοιχεία.
1ον) Πώς είναι δυνατόν να ήταν το Μακρυνόρος «λημέρι» του ΕΛΑΣ το ’43, αφού ο Διευθυντής Επιχειρήσεων της VIII Μεραρχίας Θέμης Μοσχάτος σε επιστολή του προς το περιοδικό «ΑΝΤΙ» (20/6/86, τ. 319, σ.56) αναφέρει ότι «η δραστηριότητα των ανταρτών (προφανώς του ΕΛΑΣ) στη Δυτική Ελλάδα το καλοκαίρι του ‘43 δεν ήταν ακόμα αναπτυγμένη σε σοβαρό βαθμό»;
2ον) Πώς είναι δυνατόν να έγιναν την άνοιξη του ‘43 μάχες εναντίον των Γερμανών, αφού τότε στη Δυτική Ελλάδα υπήρχαν μόνο οι Ιταλοί; «Δεν υπήρχαν εκεί Γερμανοί» τονίζει και ο Θέμης Μοσχάτος στην παραπάνω επιστολή του. Οι Γερμανοί άρχισαν να επεκτείνουν την ζώνη δικαιοδοσίας τους και να εμφανίζονται στην Ήπειρο το καλοκαίρι του ’43. Εγκαθίστανται δε τελικά στην Αμφιλοχία και στο Μενίδι τον 15Αύγουστο του ’43.
Όσον αφορά τις δύο πρώτες μάχες του ΕΛΑΣ τον Μάιο του ’44, γνώμη μου είναι ότι δεν μπορούν να καταταχθούν στις σημαντικές πολεμικές δραστηριότητες, αλλά στις περιστασιακές μικροσυμπλοκές, αφού επρόκειτο για ενέδρες σε «οχήματα και κάρα», όπου οι Γερμανοί είχαν ασήμαντες απώλειες 2 μόνο νεκρών. Οι δύο τελευταίες όμως μάχες του ΕΛΑΣ εναντίον των Γερμανών στο Μακρυνόρος ήταν σημαντικές, καθώς οι απώλειες που προκάλεσαν στον εχθρό ανήλθαν στους 62 και 40 αντιστοίχως. Γι’ αυτό χρειάζεται να περιγραφούν με πιο πολλά στοιχεία.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ

Όμως ο Θεόφιλος Διαμάντης μετά την αρχική του προσπάθεια να υποβαθμίσει την 8ήμερη μάχη του Μακρυνόρους και την επόμενη απέλπιδα προσπάθειά του να παρουσιάσει μια έστω μάχη του ΕΛΑΣ στο Μακρυνόρος σημαντικότερη και από την ήδη υποβαθμισμένη από τον ίδιο 8ήμερη μάχη του ‘43, αποπροσανατολίζει την συζήτηση και την μεταθέτει στο εμφυλιοπολεμικό πεδίο.Ίσως γιατί πιστεύει –κακώς – και πάλι, ότι η αναμόχλευση των παθών τον ευνοεί.
Δεν προτίθεμαι βεβαίως να τον ακολουθήσω τώρα, διότι το θέμα της συζήτησής μας είναι άλλο. Κάποια άλλη στιγμή, θα μας δοθεί ίσως η ευκαιρία – [αφού πρώτα διαβάσει το «Χρονικό – Αναμνήσεις» του κομμουνιστή εργάτη Τάκη Σκούρτα στο βιβλίο του: «Η ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ, Ο ΡΟΒΕΣΠΙΕΡΟΣ ΚΑΙ ΤΑ ΣΧΕΔΙΑ ΤΩΝ ΕΓΓΛΕΖΩΝ», (εκδ. ΕΝΤΟΣ), για να γνωρίσει και το σταλινικό πρόσωπο της εξουσίας, όπως την Λευκή Τρομοκρατία της αριστεράς που προηγήθηκε, τις δολοφονίες, τα δύο Στρατόπεδα Συγκέντρωσης, την Τρύπα της Τατάρνας, τον Νίκο Πάνου κλπ ] – να συζητήσουμε και για τα εμφυλιοπολεμικά, χωρίς τις ανώφελες εμπάθειες.
Τώρα το θέμα της συζήτησής μας είναι: Πώς το αγωνιστικό πνεύμα των Βαλτινών θα βρει και ένα συμβολικό τόπο που θα το εκφράζει; Πώς μπορεί το Μακρυνόρος, να αναδειχθεί σε Πανελλήνιο (αλλά και σε Πανευρωπαϊκό) Σύμβολο Αντίστασης; Πόσο απαραίτητα είναι τα Σύμβολα σε μια χώρα, στην εποχή του Πολιτιστικού Ιμπεριαλισμού, της Παγκοσμιοποίησης και της Συμβολικής Οικονομίας; Και αυτή η συζήτηση αφορά το παρόν και το μέλλον του τόπου μας, για τα οποία ο κος Διαμάντης, από ότι φαίνεται, δεν προτίθεται να συμβάλει. Αντιθέτως μάλιστα, λόγω δογματικής τύφλωσης, επιδίδεται στο γκρέμισμα συμβόλων.
Διακρίνω σε σας κε Διαμάντη μια έμφυτη ψύχωση που αντιβαίνει στη λογική. Διότι δεν εξηγείται με την λογική το επιθετικό μένος που ξεχειλίζει στο κείμενό σας. Αυτή η ψύχωση είναι καταδικασμένη και αποτυχημένη ιστορικά και δεν μπορεί να αποτελεί πρόταση, νοοτροπία και πολύ περισσότερο πρόσοδο για το μέλλον.
Εγώ προβάλλοντας τις ηρωικές πράξεις και τον Συμβολισμό του Μακρυνόρους ήθελα να τιμήσω τους νεκρούς, τους αγωνιστές και τους πρωταγωνιστές ενός άλλου ηρωικού τόπου στα δυτικά της Ελλάδος. Να προσθέσω δηλαδή στο Συμβολισμό των Θερμοπυλών με τον Γοργοπόταμο του Ζέρβα και Βελουχιώτη τον Συμβολισμό των Δυτικών Θερμοπυλών με το Μακρυνόρος του Στυλιανού Χούτα και του Μενέλαου Παντελίδη το οποίο αποσιωπήθηκε – αγνοήθηκε λόγω καθεστωτικών λογικών και υπολογισμών.
Ας μην είμαστε μικρόψυχοι κε Διαμάντη. Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα και οι μεγάλοι άνδρες δεν προσεγγίζονται με μια μονομερή, υπαλληλικής ρουτίνας προσέγγιση. Πιο πολύ πρέπει να σας διαπερνά σαν νέο άνθρωπο και νέο ιστορικό η μεγαλοψυχία απέναντι στην ιστορία και τους πρωταγωνιστές της. Κανείς δεν μπορεί να αποσιωπά, να μειώνει, διαστρεβλώνει και πολύ περισσότερο να συκοφαντεί δύο μεγάλους Έλληνες καπετάνιους της Εθνικής Αντίστασης, τον Ρουμελιώτη Στυλιανό Χούτα και τον Κύπριο Μενέλαο Παντελίδη. Κανείς δεν μπορεί ν’ αφαιρέσει – δεν έχει κανένα δικαίωμα να το κάνει – τον Συμβολισμό και την Δόξα του Μακρυνόρους και των Πρωταγωνιστών του. Ακολουθήστε το e-maistros.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις