Αρχαίων Ελλήνων σοφία…

“Να κάνει κάποιος το καλό ένας δρόμος υπάρχει, μα για να κάνει το κακό χίλια τα μονοπάτια”.

Αριστοτέλης, «Ηθικά Νικομάχεια».

Λίγα λόγια για τη ζωή και το έργο του Αριστοτέλη.

Ο Αριστοτέλης είναι ένας από τους μεγαλύτερους Έλληνες σοφούς της αρχαιότητας, αλλά και της ανθρωπότητας. Ασχολήθηκε με όλους τους κλάδους της επιστήμης και δίκαια ονομάστηκε από τους σύγχρονους ως πανεπιστήμων. Γεννήθηκε το 384 π. Χ. στην πόλη Στάγειρα της Χαλκιδικής. Από πολύ νωρίς ορφάνεψε και την ανατροφή του ανέλαβε ο γαμπρός του πατέρα του Πρόξενος που έμεινε στην πόλη Αταρνέα της Τρωάδας (Μικρά Ασία), απέναντι από τη Λέσβο. Ο Πρόξενος τον φρόντισε σαν δικό του παιδί και του έδωσε την καλύτερη δυνατή μόρφωση. Όταν έγινε 17 χρονών τον έστειλε στην Αθήνα κοντά στον Πλάτωνα, όπου έγινε μαθητής του.. Στην Ακαδημία του Πλάτωνα έμεινε 20 χρόνια (367 – 347 π.Χ. ), μέχρι τη χρονιά δηλαδή που πέθανε ο δάσκαλός του. Ο Πλάτων τον ξεχώρισε αμέσως για τη ευφυΐα του και τη δίψα για μάθηση. Μάλιστα ο ίδιος τον αποκαλούσε «νουν της διατριβής». Ο Αριστοτέλης από την αρχή στάθηκε απέναντι στον Πλάτωνα και τους συνεργάτες του με κριτική και δημιουργική διάθεση. Επειδή πολλοί Αθηναίοι μισούσαν τους Μακεδόνες, με πρώτο τον διάσημο Αθηναίο ρήτορα Δημοσθένη, κατηγορήθηκε ως φιλομακεδών και το 347 π.Χ. αναγκάστηκε να φύγει από την Αθήνα. Πήγε στην Άσσο κοντά στον Ερμεία τύραννο του Αταρνέα και της Άσσου. Ο Ερμείας ήταν φίλος της οικογένειάς του και της πλατωνικής Ακαδημίας. Εκεί έμεινε 3 χρόνια περίπου, όπου συγκέντρωσε πολλούς φίλους της Ακαδημίας. Ως φίλος του Ερμεία τον επηρέασε τόσο πολύ ώστε η διακυβέρνησή του να γίνει ηπιότερη και δικαιότερη. Μάλιστα παντρεύτηκε την ανιψιά και θετή του κόρη Πυθιάδα, από την οποία απόχτησε μια κόρη. Μάλλον εκεί γνώρισε τον Θεόφραστο από τη Λέσβο, που έγινε ο σπουδαιότερος μαθητής του, συνεργάτης και φίλος του. Μαζί του πήγε στη Λέσβο, όπου έμενε 2 χρόνια. Στη συνέχεια έφυγε, όταν τον κάλεσε ο Φίλιππος Β΄, βασιλιάς τη Μακεδονίας και του ανέθεσε την μόρφωση του γιου του Αλεξάνδρου, που ήταν τότε 13 ετών. Για τρία χρόνια ο Αριστοτέλης έδωσε την καλύτερη μόρφωση στον Αλέξανδρο, που έγινε οδηγός του σε όλη του τη ζωή..
Μετά τη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), πήγε μαζί με τον ανιψιό του Καλλισθένη στους Δελφούς όπου ασχολήθηκε με τη μελέτη του ιστορικού αρχείου του μαντείου και τη σύνταξη του καταλόγου των Πυθιονικών. Μετά την καταστροφή της Θήβας το 335 π.Χ., από τον Μ. Αλέξανδρο, ο Αριστοτέλης εγκαταστάθηκε και πάλι στην Αθήνα, μετά από απουσία 12 ετών. Εκεί διάλεξε το Γυμνάσιο, που λεγόταν και Λύκειο, γιατί γειτόνευε με το ιερό του Λυκείου Απόλλωνα, ανάμεσα στο Λυκαβηττό και Ιλισό, στη θέση του σημερινού Εθνικού Κήπου, όπου οργάνωσε τη δική του σχολή. Με χρήματα που του έδωσε ο ίδιος ο Αλέξανδρο έχτισε μεγαλόπρεπα κτήρια με στοές που ονομάζονταν περίπατοι. Ίσως γι’ αυτό το λόγο η σχολή του ονομάστηκε «Περιπατητική» και οι μαθητές του περιπατητικοί φιλόσοφοι. Άλλοι πάλι λένε ότι πήρε το όνομα, επειδή ο Αριστοτέλης δίδασκε τους μαθητές του, ενώ έκαναν περίπατο. Στη σχολή αυτή δίδαξε για 12 χρόνια, όπου είχε πολλούς και αξιόλογους μαθητές και συνεργάτες με σπουδαιότερο τον Θεόφραστο, ο οποίος ίδρυσε τον Περίπατο, μετά το θάνατο του Αριστοτέλη, σε ένα οικόπεδο που πήρε με τη βοήθεια του Δημητρίου του Φαληρέα το 318 π.Χ. Η σχολή οργανώθηκε σύμφωνα με τα πρότυπα της Πλατωνικής Ακαδημίας. Ο Αριστοτέλης δίδασκε το πρωί καθαρά φιλοσοφία σε προχωρημένους μαθητές και το απόγευμα ρητορική για τους αρχάριους. Οι σημειώσεις διδασκαλίας του που λέγονται «ακροαματικές ή εσωτερικές» είναι γραμμένες σε συνεχή λόγο και όχι σε διάλογο και προορίζονταν για τους προχωρημένους μαθητές του. Το έργο αυτό σώζεται ολόκληρο.
Τα χρόνια που έμεινε στην Αθήνα ο Αριστοτέλης δημιούργησε το μεγαλύτερο μέρος το έργου του, που προκαλεί θαυμασμό τόσο για τον όγκο του όσο και για την πνευματική του αξία. Σύμφωνα με τους Αλεξανδρινούς γραμματικούς ο Αριστοτέλης έγραψε 400 βιβλία. Ο Διογένης ο Λαέρτιος, στο έργο του «Βίοι φιλοσόφων», αναφέρει ότι το έργο του ξεπερνούσαν τους 440.000 στίχους. Μεγάλο μέρος από αυτό το έργο χάθηκε. Σώθηκε μόνο η Αθηναίων Πολιτεία, σ’ έναν πάπυρο που βρέθηκε σε τέσσερις κυλίνδρους στη περιοχή της Ερμούπολης της Άνω Αιγύπτου το 1879 και δημοσιεύτηκε το 1881 στο Βερολίνο. Είναι η μόνη διασωθείσα πραγματεία του περί πολιτειών, ανάμεσα στις 158, όπως μας πληροφορεί ο Διογένης Λαέρτιος..
Η μεγάλη προσωπικότητα του Αριστοτέλη προκάλεσε το μίσος σε αρκετούς, που τον έβλεπαν ανταγωνιστικά και τον φθονούσαν. Μεταξύ αυτών ήταν οι Επίκουρος, Τίμαιος, Ευβουλίδη κλπ. Τον συκοφάντησαν ως φιλάργυρο, φιλήδονα, ραδιούργο, μηχανορράφο και ως τον κύριο υπεύθυνο για τη δολοφονία του Μ. Αλεξάνδρου. Η αλήθεια είναι ότι οι βιογράφοι του Μ. Αλεξάνδρου Διόδωρος ο Σικελιώτης, Πλούταρχος και Αρριανός, αναφέρουν μια φήμη, σύμφωνα με την οποία ο Αλέξανδρος δηλητηριάστηκε από το γιο του Αντιπάτρου Ιόλα, ο οποίος ήταν αρχιοινοχόος του στρατηλάτη. Λένε μάλιστα ότι το δηλητήριο αυτό το έδωσε ο Αριστοτέλης στον Αντίπατρο, εκείνος το έδωσε στο γιο του Κάσσανδρο, που το μετέφερε στη Βαβυλώνα κρυμμένο μέσα σε οπλή (νύχι) μουλαριού. Εκεί το έδωσε στον αδερφό του Ιόλα, για να δηλητηριάσει τον Αλέξανδρο.
Οι εχθροί του Αριστοτέλη, τον κατηγόρησαν και για ασέβεια, με αφορμή ένα επίγραμμα προς τιμή του Ερμεία, που είχε δολοφονηθεί από τους Πέρσες. Ο μεγάλος φιλόσοφος όταν κατάλαβε τις πραγματικές προθέσεις των αντιπάλων του, έφυγε το 323π.Χ. προτού γίνει η δίκη και πήγε στη Χαλκίδα, όπου έμεινε στα κτήματα της μητέρας του, μαζί με τη δεύτερη γυναίκα του, Ερπυλλίδα, την κόρη του Πυθιάδα και το γιο του Νικόμαχο. Μετά από λίγους μήνες πέθανε από χρόνιο στομαχικό νόσημα σε ηλικία 63 ετών. Η σορός του μεταφέρθηκε στην πατρίδα του Στάγειρα, όπου θάφτηκε με εξαιρετικές τιμές. Οι συμπολίτες του, για να τιμήσουν τη μνήμη του, έχτισαν βωμό πάνω στον τάφο του. Η πλατεία όπου θάφτηκε ορίστηκε τόπος των συνεδρίων της βουλής..
Μεταξύ των άλλων ο Αριστοτέλης θεωρούσε πως ο κόσμος (σύμπαν) είναι ενιαίος και αιώνιος, ενώ η οικουμένη έχει σχήμα σφαίρας με κέντρο τη Γη. Η αποδοχή της καταγωγής των γνώσεων από τις αισθήσεις πλησιάζει πολύ τον υλισμό. Ο Αριστοτέλης θεωρείται ως μεγαλύτερος στοχαστής όλων των εποχών. Η σκέψη του και το έργο του εξακολουθούν ακόμη και σήμερα να προκαλούν την έμπνευση για πάμπολλα φιλοσοφικά και επιστημονικά συγγράμματα σε ολόκληρο τον κόσμο.

Σημείωση: Τις παραπάνω πληροφορίες άντλησα, κυρίως, από την εισαγωγή του συγγράμματος, «Ηθικά Νικομάχεια», τόμος Α΄, σε μετάφραση του Αλέκου Τσολάκη. Το σύγγραμμα έχει το γενικό τίτλο «Αρχαίοι Έλληνες Κλασικοί».

Γιώργος Αρίδας
Κεχρινιά – Αμφιλοχίας Ακολουθήστε το e-maistros.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις