Μετά την Άλωση της Πόλης, 29 Μαΐου 1453… Το παιδομάζωμα….

(Το παρακάτω δημοτικό τραγούδι είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα για την τραγική κατάσταση που επικρατούσε σε χωριά και πόλεις, στα χρόνια της Τουρκοκρατίας με το παιδομάζωμα.. Δείχνει τον πόνο και τα βάσανα που βίωναν πολλές οικογένειες των σκλαβωμένων πια Ελλήνων, που έχαναν τα παιδιά τους με αυτόν τον βάρβαρο τρόπο.. Αν αντιστέκονταν ήξεραν πολύ καλά τι τους περιμένει. Όσοι το έπραξαν το πλήρωσαν πολύ ακριβά. )

«Ανάθεμά σε, Βασιλιά, και τρις ανάθεμά σε,
με το κακό οπόκαμες και το κακό που κάνεις,
στέλνεις, δένεις τους γέροντες και πρώτους τους παπάδες.
Κλαιν’ οι γονέοι τα παιδιά κ’ αδελφές τ’ αδέλφια,
κλαίγω κ’ εγώ και καίγομαι και όσο θα ζω θα κλαίγω.
Πέρσι πήραν το γιόκα μου, φέτο τον αδερφό μου….»

(Βασιλιά, εννοεί τον Σουλτάνο, με τις διαταγές του οποίου γινόταν το παιδομάζωμα)
Μετά την κατάληψη, λοιπόν, της Κωνσταντινούπολης, ο Μωάμεθ Β΄, μεταξύ των μέτρων που πήρε ήταν να ορίσει νέο πατριάρχη. Πολλοί κάτοικοι της Πόλης, κυρίως κληρικοί, τον είχαν πλησιάσει και τον παρακαλούσαν να εκλέξουν νέο Πατριάρχη, μιας και ο πατριαρχικός θρόνος είχε χηρέψει.. Αναζήτησε τον Γεώργιο Σχολάριο, ο οποίος είχε καταφύγει στην Αδριανούπολη, όπου τον φιλοξενούσε ένας Τούρκος προύχοντας.. Όταν το Φθινόπωρο ο Μωάμεθ Β΄ επισκέφτηκε την Αδριανούπολη και έμαθε ότι έμενε εκεί τον κάλεσε κοντά και επειδή τον θεωρούσε μυαλωμένο άνθρωπο το διόρισε Πατριάρχη με το όνομα Γεννάδιος. Αναφέρεται πως πέραν του ρόλου του που έπαιξε ο Γεννάδιος στην κατάληψη της Πόλης, είχε πολύ καλές σχέσεις με τον Μωάμεθ.. Υπάρχουν μαρτυρίες ότι στο τέλος η Πόλη παραδόθηκε ή βοήθησαν μερικοί Ανθενωτικοί να καταληφθεί πιο εύκολα..!! Οι Ανθενωτικοί ήταν εκείνοι που δεν ήθελαν να ισχύσει η συμφωνία της Φεράρας – Φλωρεντίας το 1438 – 1`439, σύμφωνα με την οποία είχε αποφασιστεί η Ένωση των δυο Εκκλησιών Ορθοδόξων και Καθολικών ή, αλλιώς, Ανατολικής Εκκλησίας με την Δυτική και μάλιστα είχε γίνει και συλλείτουργο στην Αγία Σοφία μεταξύ Ορθοδόξων και Καθολικών.. Ηγέτης των Ανθενωτικών ήταν ο Γεώργιος Σχολάριος, ο οποίος είχε κλειστεί στην Μονή Παντοκράτορος ως μοναχός με το όνομα Γεννάδιος.. Από τότε δεν ασχολήθηκε καθόλου με την άμυνα της Πόλης, καθώς και η συντριπτική πλειοψηφία των κληρικών και φυσικά οι ανθενωτικοί, παρέμεινα μακριά από τα τείχη. Η λεγόμενη Κερκόπορτα που βρέθηκε ανοιχτή και από την οποία μπήκαν πολλοί Τούρκοι μέσα, δεν ξεχάστηκε ανοιχτή όπως θέλουν να λένε μερικοί (αν είναι δυνατόν), αλλά την άνοιξαν από μέσα κάποιοι ανθενωτικοί που είχαν έρθει σε συμφωνία με τον Μωάμεθ Β΄ για να παραδοθεί η Πόλη μετά από εγγυήσεις που πήραν.. Στις διαπραγματεύσεις που έγιναν πήραν μέρος άνθρωποι του Γενναδίου με τον απεσταλμένο του Μωάμεθ.. Η Θοδώρα Φραντζή, που έζησε τα γεγονότα από κοντά, μετά την Άλωση της Κων/πολης έφυγε για το Λονδίνο μαζί με τον Άγγλο σύζυγό της και λίγο αργότερα έγραψε στο ημερολόγιό της για την παράδοση της Πόλης και τον διάλογο που είχαν μεταξύ τους οι εμπλεκόμενοι. Μάλιστα αναφέρει και τα ονόματα των Ελλήνων που εκπροσωπούσαν τον Γεννάδιο… Το ημερολόγιο αυτό δημοσιεύθηκε σε αγγλική εφημερίδα… Η Θεοδώρα Φραντζή ήταν κόρη του Γεωργίου Φραντζή, ο οποίος υπήρξε έμπιστος φίλος του Κων. Παλαιολόγου και υπηρέτησε στην αυλή του ως διπλωμάτης. Όταν έπεσε η Κωνσταντινούπολη έχασε την οικογένειά του και πιάστηκε αιχμάλωτος, εξαγόρασε όμως την ελευθερία του και κατέφυγε αρχικά στον Μυστρά και ύστερα στην Κέρκυρα, όπου αρκετά χρόνια αργότερα έγραψε το χρονικό της Άλωσης..
Ο διάσημος θεολόγος βιβλιοθηκονόμος και ιστορικός Λέων Αλλάτιος από την Χίο (1586 – 1669), αναφέρει ότι όσο διαρκούσε η πολιορκία της Πόλης ο Γεννάδιος βρισκόταν σε μυστικές διαπραγματεύσεις με τον Μωάμεθ Β΄. Όλα αυτά γινόντουσαν χωρίς να έχει γνώση ο Κων. Παλαιολόγος.. Και όταν οι Τούρκοι μπήκαν στη Πόλη, ο Παλαιολόγος βρέθηκε να πολεμά μόνο μαζί με τους λίγους πιστούς που του είχαν απομείνει.. Τελικά σκοτώθηκε και το νεκρό σώματα του δεν βρέθηκε ποτέ.. Έτσι έφυγε από την ζωή προδομένος ο τελευταίος αυτοκράτωρ του Βυζαντίου..!
Ένα άλλο μέτρο που πήρε ο Μωάμεθ Β΄ ήταν το παιδομάζωμα των χριατιανόπαιδων.. Για να διατηρηθεί η νέα αυτοκρατορία, χρειαζόταν πολύς στρατός.. Έτσι, για να κάνει μεγάλο και υπάκουο στρατό σκέφτηκε αυτόν τον τρόπο.. Τα αποσπούσαν από τις οικογένειές τους με την βία και τα προόριζαν, δήθεν, για την ιδιαίτερη σωματοφυλακή του Σουλτάνου.. Αλλά η αλήθεια είναι ότι τα έκαναν τουρκάκια και αργότερα κατατάσσονταν στο νέο τάγμα των γενιτσάρων (στα τούρκικα θα πει νέος στρατός).
Οι πηγές αναφέρουν ότι το παιδομάζωμα δεν ήταν εφεύρημα του Μωάμεθ Β, αλλά έχει την αρχή από το 1227 που οι Οθωμανοί εισέβαλαν στην Ασία..
Το παιδομάζωμα γινόταν σε παιδιά που ήταν 8 έως 14 ετών.. Γι’αυτό πολλοί γονείς αρραβώνιαζαν και πάντρευαν τα παιδιά τους από 8 χρονών.. Όταν ήταν παντρεμένα δεν τα έπαιρναν οι Τούρκοι. Όσα παιδιά μάζευαν από τα χωριά και τις πόλεις τα πήγαιναν στην Πόλη και συγκέντρωναν στην πλατεία του παλατιού. Εκεί ο Σουλτάνος διάλεγε τα πιο γερά και έξυπνα και τα άλλα τα έπαιρναν οι αυλικοί και οι ανώτεροι αξιωματικοί.. Αυτά τα παιδιά αποτελούσαν τον πυρήνα του τάγματος των γενιτσάρων. Αφού τα εξισλαμίζανε στη συνέχεια γινόντουσαν οι πιο άγριοι Τούρκοι στρατιώτες,, Αυτό το απάνθρωπο μέτρο προκαλούσε αγανάχτηση στους χριστιανούς.. Σύμφωνα με ένα έγγραφο του 1456 μαθαίνουμε πως οι Έλληνες σε ένα νησί των Δωδεκανήσων είχαν αγαναχτήσει από τους Τούρκους, που έπαιρναν τα παιδιά τους και τα έκαναν Μουσουλμάνους. Γι’ αυτό παρακαλούσαν τους Ιωανίτες Ιππότες της Ρόδου να στείλουν πλοία να τους πάρουν και να τους φέρουν στην Ρόδο να γίνουν υποτακτικοί τους για γλιτώσουν από τον βάρβαρο Οθωμανό..! Το έγγραφο αυτό καταλήγει ως εξής: «Αν δεν στείλετε πλοίο τότε το κρίμα να είναι πάνω τους..!!»..
Σε ένα άλλο έγγραφο που διασώζεται, γίνεται λόγος για το πως γινόταν το παιδομάζωμα και τι τα έκαναν τα χριστιανόπαιδα στην Πόλη, όπου τα πήγαιναν, ενώ οι γονιοί τους θρηνούσαν και οδύρονταν.. (το κείμενο αυτό υπάρχει, είναι χειρόγραφο και βρέθηκε στο πανεπιστήμιο της γερμανικής πόλης Τυβίγγης)..
Όταν οι Τούρκοι πέρασαν στην Μακεδονία, εκτός από το παιδομάζωμα, ανάγκαζαν και πολλούς χριστιανούς να αλλαξοπιστήσουν…… Στην Μακεδονία το παιδομάζωμα το λέγανε Γ ε ν ι τ σ α ρ ο μ ά ζ ω μ α…
Η αλήθεια είναι ότι τόσο το παιδομάζωμα, όσο και οι αναγκαστικές αλλαξοπιστίες γινόταν σε όλους τους χριστιανικούς λαούς των Βαλκανίων.. Σύμφωνα με τις πηγές το 1760 τριανταέξι χωριά του Παγωνιού Ηπείρου εξαιτίας της βαριάς φορολογίας και τις καταδιώξεις, αποφάσισαν να αλλαξοπιστήσουν.
Γραπτές Μαρτυρίες για τον τρόπο του παιδομαζώματος που διασώζονται έχουμε πολλές. Όπως μια έκθεση του Βενετσάνου πρέσβυ στην Πόλη Βερνάδου Ναβαγέρο, η οποία όταν διαβάστηκε στην Γερουσία της Βενετίας το 1513 έκανε μεγάλη εντύπωση.. Μια άλλη έκθεση το 1585 ενός άλλου πρέσβυ της Βενετίας του Πέτρου Μοροζίνη είναι και αυτή πολύ διαφωτιστική και δεν διαφέρει από τις άλλες και από τα όσα γνωρίζουμε σήμερα.
Με τον καιρό δημιουργήθηκαν στην Οθωμανική κοινωνία πολλές αντιπάθειες γιατί τα χριστιανόπαιδα, όχι μόνο κατατάσσονταν στο στρατό, αλλά όταν μεγάλωναν έπαιρναν σπουδαίες θέσεις στο παλάτι.. Γι’ αυτό έγιναν πολλές στάσεις και συνωμοσίες ώστε ο Σουλτάνος Μουράτ Δ΄(1623 – 1640) κατάργησε το παιδομάζωμα..! Αλλά το τάγμα των Γενιτσάρων, μπορεί να έχασε δύναμη, αλλά δεν ήταν εύκολο να καταργηθεί.. Σύμφωνα με τις πηγές, χρειάστηκαν περί τα διακόσια χρόνια από την κατάργηση του παιδομαζώματος για να πάψουν οι Γενίτσαροι να αποτελούν χωριστό στρατιωτικό σώμα…!

Γιώργος Αρίδας
Κεχρινιά – Αμφιλοχίας