Αικατερίνη Τεμπέλη: Συνέντευξη στην Κατερίνα Σχισμένου

Αικατερίνη Τεμπέλη: Συνέντευξη στην Κατερίνα Σχισμένου

Η Αθήνα παγκόσμια πρωτεύουσα βιβλίου. Τι σημαίνει για σας αυτό;
-Υπάρχουν θεωρώ και θετικά και αρνητικά που θα μας έπαιρνε πολύ χρόνο ν’ αναλύσουμε εδώ. Έρχονται έτσι στο προσκήνιο και πρωταγωνιστούν τα βιβλία για ένα χρόνο κι ίσως, παρακινήσει η διοργάνωση μια μερίδα του κοινού να διαβάσει αυτό το συγκεκριμένο διάστημα και μακάρι να γίνει, ποιος δεν θα το ήθελε; Αλλά είναι προσβάσιμοι για όλες, όλους οι χώροι που φιλοξενούν τις σχετικές εκδηλώσεις; Συμμετέχουν όντως όσες, όσοι θα ήθελαν; Υπάρχει πλουραλισμός και πολυφωνία δηλαδή; Να μερικά απ’ τα ερωτήματα που έχω. Γενικότερα, ας πούμε, πως δεν πιστεύω ότι οι αλλαγές “επιβάλλονται” εκ των άνω, αλλά ότι είναι πολύχρονες και πολυπαραγοντικές διαδικασίες που έχουν αποτέλεσμα αν αποτελέσουν αίτημα από τα κάτω. Το βιβλίο δεν αρκεί ένα χρόνο μόνο ν’ απασχολεί, επειδή υπάρχει αυτή η διοργάνωση. Πρέπει να διαμορφωθεί μια διαφορετική παιδεία που να προωθεί τη φιλαναγνωσία και μια άλλη κουλτούρα γύρω απ’ τη γνώση, κι όχι απαραίτητα μόνο και από το κράτος ή τους δήμους. Θεωρώ πως θα πρέπει να είναι ζητούμενο αυτό, απ’ όλους μας. Επομένως δεν έχω προσωπικά μεγάλες προσδοκίες για το παρόν, αλλά ελπίζω στο μέλλον…

-Η λογοτεχνία σε τι μπορεί να βοηθήσει έναν άνθρωπο, που όπως ο Έλληνας ζει εδώ και μια δεκαετία μέσα σε μια πολλαπλή κρίση;
-Κοιτάξτε, τα οφέλη έχουν μελετηθεί και στο παρελθόν, μελετούνται και σήμερα. Χωρίς καθόλου ν’ αμφισβητώ την αγριότητα αυτής της κρίσης, ίσα -ίσα είναι υπαρκτή κι οδηγεί σε όλο και μεγαλύτερη φτωχοποίηση και κοινωνικό αποκλεισμό μεγάλων συνόλων του πληθυσμού, θα θυμίσω μόνο ότι πάντα η ανθρωπότητα βίωνε μεγάλες κρίσεις. Ίσως γι’ αυτό μετά απ’ τον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο κιόλας, κάποιοι χρησιμοποίησαν τα βιβλία της Jane Austin, ως θεραπευτικά εργαλεία. Στις μέρες μας βρέθηκε ότι βοηθούν στην ανάπτυξη νέων κυκλωμάτων στον εγκέφαλο, καθώς και στην προαγωγή της ενσυναίσθησή μας, όπως ανακάλυψαν οι ερευνητές του Πανεπιστημίου του Τορόντο, Maja Djikic και Keith Oatley, μεταξύ άλλων. Μας κάνουν να ενεργούμε πιο αλτρουιστικά δηλαδή κι αυτό είναι θετικό μιας και τα δίκτυα αλληλεγγύης έχουν δώσει λύσεις σε πολλά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι άνθρωποι της χώρας μας, στη διάρκεια αυτής της κρίσης. Το Πανεπιστήμιο του Λίβερπουλ, πρόσφατα, σε συνεργασία με την οργάνωση “The Reader” εκπόνησε ένα πρόγραμμα που διήρκεσε 2 χρόνια στην Αγγλία και βρήκε ότι για άτομα που πάσχουν από κατάθλιψη μπορούν να προκύψουν συγκεκριμένα οφέλη απ’ την ομαδική ανάγνωση “σοβαρής”, δηλαδή κλασσικής λογοτεχνίας. Πέρα απ’ τον αφυπνιστικό τους ρόλο λοιπόν, μπορώ να πω ότι τα βιβλία βοηθούν και στους τομείς που αναφέρω.

-Διαβάζει ο Έλληνας του 2018; Υπάρχουν προτιμήσεις; Υπάρχει γυναικεία λογοτεχνία;
-Οι έρευνες δεν είναι πολύ ενθαρρυντικές. Μία πρόσφατη που έχω υπόψη μου, αυτή της Εurostat, έδειξε ότι οι αναγνώστες, οι αναγνώστριες που διαβάζουν πάνω από δέκα βιβλία το χρόνο στη χώρα μας, αντιστοιχούν στο 11.9% του συνολικού πληθυσμού. Δεν είναι ένα ποσοστό που πρέπει να μας ικανοποιεί. Η συντριπτική πλειοψηφία άλλωστε, διαβάζει ένα μόνο βιβλίο στη διάρκεια ενός έτους. Και δεν ξέρω αν μιλάμε για ανθρώπους που αγόρασαν π.χ. μια εφημερίδα βρήκαν μέσα ένα βιβλίο και το διάβασαν στην παραλία (το 0.6% του οικιακού προϋπολογισμού που ξοδεύεται σε βιβλία, μήπως δείχνει και αυτό;) γιατί αν είναι έτσι, μπορούμε να μιλάμε σοβαρά για αναγνώστες; Πίσω απ’ τα ποσοστά που μας κατατάσσουν πέμπτους στην Ε. Ε. και τους αριθμούς, θέλω να πω, υπάρχουν κι άλλοι παράγοντες που πρέπει ν’ αναλυθούν. Θεωρώ πως η φιλαναγνωσία είναι επιλογή, χαρακτηρίζει κάποιες, κάποιους, που ενημερώνονται, παρακολουθούν τα τεκταινόμενα στο χώρο του βιβλίου και γνωρίζουν καλά ή και σε βάθος το αντικείμενο. Επομένως… Απ’ την άλλη υπάρχει κι ένα πολύ μικρότερο ποσοστό ανθρώπων που διαβάζει περίπου πέντε ως δέκα βιβλία το μήνα, σαν εμένα κι άλλους που γνωρίζω, που συμβουλεύεται βιβλιοφιλικά blog, συμμετέχει σε λέσχες ανάγνωσης κ.ο.κ. Αλλά πόσες, πόσοι είμαστε, άγνωστο. Και έχει σαφώς σημασία και το τι διαβάζουμε. Ακόμη και στον δικό μου κύκλο, δοκίμια για παράδειγμα δεν μελετούν αρκετές, αρκετοί. Φοβάμαι επίσης, ότι ανάμεσα στους ανθρώπους που διαβάζουν περισσότερα από δέκα βιβλία το χρόνο, συγκαταλέγονται κι όσες κυρίες επιλέγουν την λογοτεχνία που είναι γνωστή κακώς ως “γυναικεία”, ενώ στην ουσία πρόκειται για “ροζ” λογοτεχνία. Βεβαίως υπάρχει αυτό το είδος, σέβομαι όποιες το επιλέγουν, αλλά τυχαίνει να μην σχετίζεται με τα ενδιαφέροντά μου. Διαφωνώ επίσης με τα άτομα που θεωρούν πως με εφαλτήριο τη “ροζ λογοτεχνία” ενδεχομένως κάποιες αναγνώστριες να μεταπηδήσουν και σε πιο “σοβαρή” λογοτεχνία. Θεωρώ πως θα πρόκειται για την εξαίρεση στον κανόνα, αν συμβεί. Η κυρία Εύα Στάμου έχει γράψει ένα σπουδαίο δοκίμιο επί του θέματος. Αξίζει να διαβαστεί.

-Ποιοί είναι για σας οι συγγραφείς ή τα έργα που θα πρέπει να διαβάσει κάποιος;
-Δυσκολεύομαι είν’ η αλήθεια με τις γενικεύσεις. Εξαρτάται για ποιον άνθρωπο μιλάμε κάθε φορά. Αν πρόκειται για παράδειγμα για κάποια, κάποιον που θέλει να γράψει λογοτεχνία, ποίηση, καλό είναι να διατρέξει και να μελετήσει όχι μόνο τους κλασσικούς, αλλά και τους μεταμοντέρνους, διεθνώς κ.ο.κ. Αν πρόκειται για ένα άτομο τώρα που θέλει μόνο να διαβάζει και να το χαίρεται θα έλεγα ν’ ακολουθεί το ένστικτό του και να μην επαφίεται τόσο στις λογοτεχνικές προτάσεις. Ξέρουμε άλλωστε πως υπάρχουν σχεδόν πάντα συγκεκριμένοι εκδοτικοί οίκοι, πίσω από ανθρώπους που προτείνουν στα ΜΜΕ αλλά και στα ιστολόγια πλέον (όχι σε όλα, ευτυχώς), συγκεκριμένα βιβλία που πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουμε. Δεν χρειάζεται τόση καθοδήγηση που αγγίζει την χειραγώγηση. Ας έχει υπόψη του κάποια, κάποιος τις όποιες προτάσεις, αλλά ας κινηθεί με δικό του κριτήριο. Κάτι που κάνω εγώ και μπορώ να το προτείνω, είναι να διαβάζω και ξένη λογοτεχνία και να μην επιλέγω συνεχώς Ευρωπαίους κι Αμερικανούς. Προσωπικά δεν κοιτάζω ούτε τα οπισθόφυλλα, πριν ολοκληρώσω την ανάγνωση, εκτός κι αν μελετάω κάτι και μ’ ενδιαφέρει η συγκεκριμένη βιβλιογραφία. Είναι ωραίο το στοιχείο της έκπληξης και δεν χρειάζεται δα και για το διάβασμα ακόμη να κάνουμε άπαντες, τόσο “ασφαλείς” επιλογές. Υπάρχουν σπουδαία βιβλία που περιμένουν να τα ανακαλύψουμε.

-Υπάρχει κάτι που θα μπορούσε να γίνει καλύτερα εδώ στην Ελλάδα απόσυγγραφείς, κοινό ή τι;
-Βεβαίως πολλά μπορούν να γίνουν. Αρχίζοντας απ’ αυτό που έθιξα παραπάνω: διαφορετική παιδεία, με έμφαση στην καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας όχι μόνο απ’ την παιδική αλλά κι απ’ την βρεφική ακόμη ηλικία (μιας που υπάρχουν πλέον έρευνες που μας έδειξαν ότι τα βιβλία κάνουν καλό στα μωρά) κι ανάπτυξη μιας άλλης κουλτούρας γνώσης. Αλλά επειδή τόνισα πως οι αλλαγές πετυχαίνουν όταν τα αιτήματα έρχονται από τα κάτω, οφείλω να πω ότι κυρίως πιστεύω πως μπορούμε όλοι μας να βοηθήσουμε ώστε ν’ αλλάξουν τα πράγματα. Τα Δίκτυα Αυτομόρφωσης είναι ένα παράδειγμα κι είχα την τύχη να συμμετέχω σε κάποιο, κάποτε. Είναι κάτι που μπορεί να στηθεί σε κάθε γειτονιά και να επηρεάσει τις απανταχού κοινότητες. Κι οι συγγραφείς μπορούν να είναι αρωγοί σε τέτοιες προσπάθειες, όπως μπορούν ακόμη να υποστηρίξουν με ποικίλες δράσεις τις δημοτικές βιβλιοθήκες που υποχρηματοδοτούνται ή να στήσουν άλλες σε συλλογικότητες, εργασιακούς χώρους κτλ. Όρεξη να υπάρχει και μικρά θαύματα μπορούν να γίνουν. Έτσι θα μειωθεί κι η επιρροή των συστημικών μέσων και θα έχουν περισσότερες πιθανότητες όλα τα βιβλία, κι όχι μόνο ορισμένα, να φτάσουν στα χέρια των αναγνωστριών και των αναγνωστών.

-Θα συνεχίσω με μερικές ερωτήσεις απ’ το ερωτηματολόγιο του Προυστ αν συμφωνείτε. Ποια είναι η δική σας ιδέα της τέλειας ευτυχίας;
-Οι τελειότητες εμένα δεν με αφορούν γιατί δεν εμπεριέχουν το στοιχείο της εξέλιξης, αντιθέτως κυοφορούν μια εν αναπτύξει σήψη. Καταληκτικά λοιπόν, δεν μπορώ να πω ότι μ’ απασχολεί ως ιδέα η τέλεια ευτυχία. Μου φτάνουν οι μικρές ευτυχίες κι οι ατόφιες χαρές που φέρνει το ότι επέλεξα να μην ζω μόνο για την πάρτη μου, αλλά να συμμετέχω ενεργά σε κάποιες συλλογικότητες. Από ‘κει και πέρα, σε στενά ατομικό επίπεδο, τα ταξίδια, οι καλές παρέες, οι ενδιαφέρουσες συζητήσεις κι εμπειρίες μου φτάνουν και με ικανοποιούν.

-Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σας φόβος;
-Το να μην είναι καλά οι άνθρωποι που αγαπώ κι εκείνοι για τους οποίους μάχομαι. Ωστόσο μιας και δεν είμαι ηττοπαθής και ανατρέχω συχνά σε κείνον το στίχο που λέει “όποιος στη μάχη πάει για να πεθάνει, στρατιώτη μου τον πόλεμο τον χάνει…” όταν μου δείχνουν ένα πρόβλημα δεν μένω σ’ αυτό. Ρωτάω αμέσως ποιες είναι οι λύσεις. Κι αν δεν υπάρχουν τις δημιουργώ. Εύχομαι να μπορούν κι άλλες-οι έτσι να σκέφτονται όταν έρχονται αντιμέτωποι με κάτι πολύ δύσκολο.

-Ποιο ζωντανό άνθρωπο θαυμάζεται περισσότερο;
-Δεν πρόκειται για έναν. Θαυμάζω όσες, όσους δεν γονατίζουν και μπορούν όταν χρειάζεται να πουν μερικά μεγάλα “όχι” πληρώνοντας και το αντίστοιχο κόστος. Αυτό το διάστημα παρακολουθώ, για παράδειγμα, με μεγάλο ενδιαφέρον όσα συμβαίνουν στη Γαλλία με τα “κίτρινα γιλέκα” καθώς και τον αγώνα των γυναικών στο Ιράν, εκεί όπου θεωρείται σχεδόν επαναστατική πράξη το ν’ αφήσεις τα μαλλιά σου ελεύθερα και να θες να ορίζεις τον εαυτό σου. Θαυμάζω εν κατακλείδι, εκείνες κι εκείνους που υπερβαίνουν τον εαυτό τους και κινητοποιούν κι άλλες, κι άλλους, σ’ αληθινά ευγενικούς σκοπούς, ενεργώντας μ’ αλληλεγγύη και συντροφικότητα.

-Ποια θεωρείται ως την πιο υπερεκτιμημένη αρετή;
-Την ειλικρίνεια. Ειδικά αυτήν του τύπου “λέω την αλήθεια κι όποιον πάρει ο Χάρος”, συχνά με αγένεια, αδιαφορία για τα συναισθήματα των άλλων και χωρίς ίχνος επίγνωσης πως μερικούς ανθρώπους οι άμυνες τους βοηθούν να ζήσουν, όπως λέμε στην ψυχοθεραπεία, κι αν τους τις διαλύσεις, απαρτιώνονται.

-Ποια αξία σου αρέσει περισσότερο σ’ έναν άντρα; Ποια αξία σου αρέσει περισσότερο σε μια γυναίκα;
-Δεν πιστεύω στους έμφυλους διαχωρισμούς. Μ’ αρέσει οι άνθρωποι να κρατούν το λόγο τους, να έχουν μια φερεγγυότητα δηλαδή, να μην είναι ατομιστές και μικρόψυχοι, αλλά αλτρουιστές και γενναιόδωροι. Όπως όμως έχει γραφτεί εύστοχα απ’ τον Κοσμά Πολίτη “τίποτα το ανθρώπινο δεν μου είναι ξένο”. Συγχωρώ και δικαιολογώ πολλές συμπεριφορές. Ας κάνουν άλλοι τους δικαστές. Δεν μ’ ενδιαφέρει αυτός ο ρόλος. Κανείς δεν ξέρει τι περνάει καθένας που μπορεί να “παρεκτρέπεται” κατά τη γνώμη μας και ν’ αψηφά τη νόρμα. Ποιος μπορεί να κρίνει ποιον; Αστεία πράγματα.

-Ποιοι είναι οι αγαπημένοι σας συγγραφείς;
-Η απάντηση μου διαφέρει ανάλογα με το πότε με ρωτούν μιας και δεν έχω πρότυπα, μολονότι παρακολουθώ το πως εξελίσσεται ή εξελίχθηκε η γραφή ορισμένων συγγραφέων μες το χρόνο (σ’ αυτή την κατηγορία εντάσσονται ο Σαλμάν Ρουσντι, ο Τζόναθαν Κόου, βεβαίως ο Ίβο Άντριτς κι ο Ορχάν Παμούκ, ο Ουμπέρτο Έκο, η Βιρτζίνια Γουλφ κ.α). Θα σας έλεγα σ’ αυτή τη βάση λοιπόν, εντελώς ενδεικτικά, πως βρίσκω εξαιρετικό τον Γιάννη Ξανθούλη, πάντα μου άρεσε ο τρόπος που έγραφε ο Κωστής Παπαγιώργης και πως “χρωστάω” ορισμένα πράγματα στον Άρη Φακίνο. Όσον αφορά τους ξένους, συναρπαστική βρίσκω στην παρούσα φάση τη γραφή του Ράντοσλαβ Πέτκοβιτς, του Γιασουνάρι Καβαμπάτα και του Πάκο Ιγνάσιο Τάιμπο ΙΙ. Διανοητές πάντως όπως ο Μισέλ Φουκώ, είναι μονίμως πολύ ψηλά στη λίστα μου.

-Με ποια ιστορική φιγούρα ταυτίζεστε περισσότερο;
-Δεν πρόκειται για ταύτιση, αλλά με συγκινεί πολύ η διαδρομή του Τσε Γκεβάρα.

-Ποιοι είναι οι ήρωές σας στην πραγματική ζωή;
-Αυτοί που παλεύουν ενάντια στα καθημερινά προβλήματα που τους στραγγαλίζουν και δεν είναι μόνο κοινωνικό-οικονομικά. Αυτοί που ενώ πάσχουν είτε σωματικά, είτε ψυχικά, είναι παρόντες, δημιουργικοί και μαχόμενοι. Γιατί κι η υγεία όπως κι η αρτιμέλεια, υπερεκτιμημένες είναι. Σκεφτείτε μόνο πόσοι υγιείς κι αρτιμελείς πέρασαν απ’ τη ζωή χωρίς ν’ αφήσουν ίχνος και πόσοι αντίθετα “μη-κανονικοί” και “τρελοί” άλλαξαν τον κόσμο και θα καταλάβετε τι εννοώ. –

Αικατερίνη Τεμπέλη (ψυχολόγος-συγγραφέας)

Share

5 Σχόλια

  1. Pingback: Αικατερίνη Τεμπέλη: Συνέντευξη στην Κατερίνα Σχισμένου | Aikaterini Tempeli

  2. Σωκράτης Βασιλείου says:

    Κυρία Τεμπέλη, καλημέρα και καλή χρονιά.
    Η Κατερίνα, Σχισμένου, ως συνεργάτης και του μηνιαίου περιοδικού ”Ήπειρος Άπειρος Χώρα”, (Ηπειρώτες γαρ), μας έστειλε την πάρα πάνω ενδιαφέρουσα συνέντευξή σας, για δημοσίευση. Ευχαρίστως τη δημοσιεύσαμε στο τεύχος 206. Εάν σας ενδιαφέρει να σας στείλουμε το τεύχος, γράψτε μας την ταχυδρομική σας διεύθυνση.
    Με εκτίμηση
    Σωκράτης Βασιλείου

  3. Καλησπέρα σας κύριε Βασιλείου και συγχωρέστε με για την καθυστερημένη απάντηση.

    Δυστυχώς τώρα είδα το μήνυμα σας.

    Σας ευχαριστώ πολύ για την ενημέρωση και θα προσπαθήσω να σας βρω μέσω του περιοδικού.

    Με εκτίμηση

    Αικατερίνη Τεμπέλη

  4. Pingback: Η συνέντευξή μου στην Κατερίνα Σχισμένου και στη μηνιαία επιθεώρηση «Ήπειρος Άπειρη Χώρα» | Aikaterini Tempeli

  5. Pingback: Η συνέντευξή μου στην Κατερίνα Σχισμένου και στη μηνιαία επιθεώρηση «Ήπειρος Άπειρος Χώρα» | Aikaterini Tempeli

Αφήστε ένα σχόλιο

Your email address will not be published. Required fields are marked *

*